به گزارش تیتربرتر؛ قانون جدید چک در سال 1397 با هدف نظارت بانک مرکزی بر صدور دسته چک توسط بانکها و جلوگیری از صدور چک بلامحل توسط افراد بدحساب و در نتیجه کاهش آمار چکهای برگشتی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. همچنین قانون جدید چک این امکان را برای گیرندگان چک مهیا کرد تا بتواند سوابق و اعتبار صادرکننده چک را بررسی کنند تا ریسک معاملات خود را کمتر کنند.
قانون جدید چیست؟
این قانون در مواجه با صدور چکهای بلامحل عملکرد مناسبی دارد؛ زیرا از یک طرف با متمرکز کردن صدور دسته چک در بانک مرکزی، از صدور دسته چک توسط شعب بانکی برای افرادی که سابقه چک برگشتی رفع سوءاثر نشده داشتند یا معسر شناخته میشدند، جلوگیری میکند. از طرف دیگر، با وضع محدودیتهایی از جمله مسدودی حسابهای بانکی صادرکننده چک برگشتی به اندازه کسری مبلغ چک، از صدور چک جدید توسط این افراد نیز جلوگیری میکند.
بر اساس آمار بانک مرکزی، قبل از اصلاح قانون چک و در سال 1396، یعنی یک سال قبل از اصلاح قانون چک، نسبت تعداد و ارزش چکهای برگشتی به مبادله شده به ترتیب برابر با 15 و 23 درصد بوده است. البته لازم به ذکر است که در این آمار، چکهای تضمینشده و چکهای پرداخت حقوق شرکتها به کارکنان که حتماً پاس میشوند نیز در نظر گرفته شده است؛ واضح است که اگر اینگونه چکها که پاس شدن آنها حتمی است از کل چکهای مبادله شده کم شود، نسبت تعداد و ارزش چکهای برگشتی در سال 1396، به مراتب بیش از این اعداد ذکرشده بوده است.
اما با تصویب قانون جدید چک و در سال 1399، نسبت تعداد و ارزش چکهای برگشتی به مبادله شده به ترتیب به 9.7 درصد و 11.3درصد کاهش یافته است. البته از ابتدای سال 1400 تا انتهای شهریور ماه نیز این آمار به ترتیب برابر با 9.4 و 12.5 درصد شده است.
با وجود تأثیرات مثبتی که قانون جدید چک بر فضای کسب و کار داشته و اطمینانی که برای گیرندگان چک جهت معامله از طریق چک به وجود آورده، اما همچنان اجرای قانون جدید چک توسط شبکه بانکی کامل نشده و با ایجاد مشکلاتی برای مردم همراه است. از این رو، انتظار میرود تا در جهت تحقق شعار سال و جهت مانعزدایی از فضای کسب و کار، رئیس جدید بانک مرکزی در جهت اجرای کامل قانون جدید چک و حل مشکلات صاحبان کسب و کار با صدور چک، شبکه بانکی را به خط کند.
مهدی طغیانی سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس در خصوص انتظارات مجلس از رئیس جدید بانک مرکزی برای اجرای قانون جدید چک گفت: "در قانون جدید چک مراحلی در نظر گرفته شده که باید توسط بانک مرکزی اجرایی شود. تاکنون بخشهایی از قانون با تأخیر اجرایی شده و درخواست ما از رئیس جدید بانک مرکزی آن است که این عقبماندگی را جبران کند."
وی ادامه داد: "آسیبهایی که چک برگشتی به اقتصاد کشور میزند بیشتر از دشواریهای اجرای قانون جدید چک است و در ابتدا شاید از این نظر اجرای مراحل اجرا نشده قانون جدید چک کمی کار سختی به نظر برسد اما پس از مدتی همه ذینفعان با قواعد جدید قانون آشنا میشوند و میزان چکهای برگشتی نیز بیش از گذشته کاهش پیدا میکند."
سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس در پایان گفت: "بر این اساس رئیس جدید بانک مرکزی باید اجرای قانون جدید چک را پیگیری کرده و آن را به عنوان یک اولویت در نظر بگیرد."
بانک مرکزی و شبکه بانکی در اجرای قانون جدید چک باید بیش از پیش ایفای نقش کنند؛ چرا که قانون جدید چک با رویکرد پیشگیری از صدور چک بلامحل و افزایش اعتبار چکهای صادرشده و در نتیجه رونق فضای کسب و کار، اعتبار از دست رفته چک را به آن برگرداند و صاحبان کسب و کار را به استفاده از چک در معاملات سوق دهد؛ اما به جهت تسهیل استفاده مردم از چکهای جدید در معاملات، لازم است تا قانون جدید چک به صورت کامل اجرایی شود.
تاثیر قانون جدید چک بر حذف چک برگشتی
سخنگوی اجرای قانون جدید چک گفت: توصیه اکید بانک مرکزی به هموطنان این است که چکهای جدید صیادی را که ثبتش در سامانه صیاد انجام نشده است، نپذیرند، چراکه در غیر این صورت بانک به موجب اصلاحیه اخیر قانون صدور چک نمیتواند در زمان نقد کردن چک، وجهی را به فرد پرداخت کند.
آمنه نادعلی زاده با اشاره به تصویب قانون اصلاح قانون صدور چک در سال ۱۳۹۷ در مجلس شورای اسلامی گفت: محتوای این قانون به سیستمی شدن نقل و انتقالات چک اشاره دارد. یعنی زمانی که چک بین شخص صادرکننده و گیرنده چک تبادل میشود، حتماً باید ثبت الکترونیکی آن نیز در سامانه صیاد اتفاق افتد.
مطالب مرتبط:
فایل راهنمای ثبت صدور چک
فرم درخواستی مبادلات چک صیادی
وی افزود: این طرح از ابتدای فروردین ماه سال ۱۴۰۰ با توزیع چکهای جدید بنفش رنگ صیادی آغاز شد. از ویژگیهای این چکها میتوان به رنگ این چکها و تمایز آنها از چکهای قدیمی اشاره کرد، همچنین بر روی این چکها نیز عبارتی تحت عنوان «کارسازی این چک منوط به ثبت صدور و تأیید آن در سامانه صیاد است» درج شده است.
ثبت صدور و تایید چکهای جدید در سامانه صیاد ضروری است
سخنگوی اجرای قانون جدیدصدور چک در خصوص تبادل چکهای جدید نیز یادآور شد: صادرکننده زمانی که چک جدید صیادی بنفش رنگ را صادر میکند ابتدا باید مشخصات چک شامل تاریخ، مبلغ و نام گیرنده چک را بر روی فیزیک چک درج کند و همان اطلاعاتی را که بر روی فیزیک چک درج شده است، باید الزاماً در سامانه صیاد نیز وارد کند.
وی افزود: ذکر این نکته ضروری است که برای ثبت چک، صادرکننده میتواند به درگاههای نوین بانک خود شامل اینترنت بانک و موبایلبانک و یا برنامکهای موبایلی مراجعه کند که فهرست ۵ برنامک موبایلی پرداخت فعال در این زمینه بر روی وب سایت شرکت شاپرک نیز موجود است و در دسترس عموم قرار دارد.
نادعلیزاده با بیان اینکه مراحل فوق تنها به معنای ثبت اولیه چک در فرایند ثبت صدور چک است، تصریح کرد: با ثبت چک در سامانه صیاد فرایند ثبت صدور چک پایان نیافته است، بلکه گیرنده چک نیز باید از طریق همراه بانک، اینترنت بانک یا برنامکهای موبایلی پرداخت به سامانه صیاد مراجعه کند و با به عمل آوردن استعلامهای لازم از ثبت چک به نفع خود در سامانه صیاد اطمینان حاصل کرده و با تطبیق اطلاعات مندرج در متن چک با اطلاعات ثبت شده در سامانه صیاد مراتب تأیید یا عدم تأیید خود را در سامانه اعلام کند.
مقابله با جعل، کلاهبرداری و پولشویی با قانون جدید چک
سخنگوی اجرای قانون جدید چک، وجود سامانه صیاد در کنار فیزیک چک را امری مفید و مثمرثمر خواند و گفت: ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد و نگهداری سیستمی زنجیره انتقالات چک در این سامانه میتواند راهکار مناسب برای مقابله با جعل یا کلاهبرداری باشد. از سوی دیگر، چنانچه فیزیک چک مفقود شود، باتوجه به ثبت سیستمی اطلاعات چک توسط صادرکننده، پیگیری روند قضایی آن سادهتر از گذشته خواهد بود. در این خصوص میتوان به حادثه حریق ساختمان پلاسکوی تهران اشاره کرد که در آن حادثه برخی اسناد تجاری و از جمله چکها طعمه حریق یا مفقود شدند. در گذشته با توجه به عدم وجود چنین سیستمی پیگیری امور مربوط به چکهای مفقود شده دشوار بود، لیکن با وجود این سامانه قاعدتاً مشکلاتی از این دست کاهش مییابد. ضمن این که این سامانه شفافیت اطلاعاتی را در کشور ایجاد میکند، که در امر مبارزه با پولشویی اقدامی موثر قلمداد میشود.
نادعلیزاده با بیان اینکه هر تغییر در ابتدا با چالشهای خاص خود همراه است، تصریح کرد: در گذشته روند کارسازی، تبادل و ظهرنویسی چک به صورت دستی بود، اما در حال حاضر ثبت چک در سامانه صیاد نیز افزوده شده است. در این باره قطعاً در ابتدا مقاومتهایی وجود دارد و آن هم به این دلیل است که فرایند صدور چک نسبت به گذشته متفاوتتر شده است، اما به مرور و هنگامی که مردم با عواید سیستمی شدن ثبت اطلاعات آشنا شوند، اقبالشان به این امر بیشتر میشود.
۱۰۰ میلیون فقره چک جدید توزیع شده است
معاون اداره نظامهای پرداخت بانک مرکزی در خصوص آمار چکهای صادر شده از ابتدای سال جاری گفت: از ابتدای سال جاری تا پایان مهر ماه بالغ بر دو میلیون و پانصد هزار دسته چک معادل ۱۰۰ میلیون فقره چک توزیع شده است که از این میزان تقریباً ۲۳ درصد یعنی حدود ۲۳ میلیون فقره چک در سامانه صیاد ثبت شده و به گردش افتاده است. همچنین از ۲۳ میلیون فقره چکی که به گردش افتاده است، در حدود ۸۹ درصد توسط گیرندگان تأیید شده است، این آمار قابل ملاحظهای است و روند صعودی دارد. همچنین به طور متوسط در هر روز حدود ۱۱۰ هزار فقره چک در سامانه صیاد ثبت میشود که آمار قابل توجه و امیدوارکنندهای است.
به فرد دارای چک برگشتی، دسته چک تعلق نمیگیرد
سخنگوی اجرای قانون جدید چک ضمن تأکید بر اینکه بر اساس قانون جدید چک محدودیتهایی متوجه دارندگان چک برگشتی است، یادآور شد: قانون یاد شده تنبیهات انضباطی را برای شخص صادرکننده چک برگشتی در نظر گرفته است. به عنوان مثال، در زمان اعطای دسته چک به فرد، وی اهلیتسنجی میشود و در صورت دارا بودن چک برگشتی، دسته چک به وی تعلق نمیگیرد. علاوه بر این، زمانی که قرار است چک در سامانه صیاد ثبت شود، سابقه چک برگشتی توسط سامانه کنترل میشود و در صورتی که صادرکننده دارای سابقه چک برگشتی باشد، اجازه ثبت چک به وی در سامانه صیاد داده نمیشود. در مجموع این محدودیتها باعث شده است آمار چک برگشتی کاهش قابل توجهی داشته باشد.
سقوط چکهای برگشتی با اجرای قانون جدید چک
وی درباره آمار چک برگشتی عنوان کرد: کاهش آمار چک برگشتی از فروردین تا پایان شهریورماه سالجاری در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته در خور توجه است که براساس آن نسبت مجموع چکهای برگشتی به مجموع چکهای مبادلهای ۶ ماهه نخست سال جاری حدود ۹.۴ درصد بوده، در حالی که این نسبت در سال ۱۳۹۹ حدود ۱۱.۲ درصد بوده است؛ لذا به نظر میرسد سختگیری قانون در زمینه تخصیص دسته چک و صدور چک موثر بوده است.
زمان جمعآوری دسته چکهای قدیمی
نادعلیزاده درباره زمان جمعآوری دسته چکهای قدیمی گفت: قاعدتاً دسته چکهای قدیمی نیز باید جمعآوری شوند، اما بانک مرکزی برنامه زمانبندی قطعی را در این خصوص اعلام نکرده و فعلاً دسته چکهای قدیمی میتوانند در کنار دسته چکهای جدید همزیستی داشته باشند و در موعدی که به تشخیص بانک مرکزی مناسب تلقی شود و مردم در مراودات خود به مشکل برنخورند، این دسته چکهای قدیمی نیز توسط بانک مرکزی جمعآوری خواهد شد.
ثبت و تایید چکهای جدید از طریق پیامک در حال نهایی شدن است
معاون اداره نظامهای پرداخت بانک مرکزی با بیان اینکه در حال حاضر تمام درگاههای شبکه بانکی اعم از اینترنت بانک، همراه بانک فعال است و به سامانه صیاد مجهز شدند، تصریح کرد: کلیه فرآیندها شامل ثبت، تأیید، انتقال و استعلام به واسطه درگاههای یاد شده در حال انجام است و البته سایر برنامکهای پرداخت موبایلی که برای بهره مندی از امکان سامانه صیاد اعلام آمادگی کنند، پس از گذراندن مراحل و آزمونهای لازم میتواند به سامانه صیاد متصل شوند. البته راههای دیگری نیز برای انجام فرایندهای مرتبط با سامانه صیاد و چک در حال آزمایش است. از جمله این موارد میتوان به پیامک اشاره کرد که تقریباً در حال نهایی شدن است و البته تجهیز خودپردازها نیز در دست اقدام است. در حال حاضر نیز شعب بانکی در خصوص فرایندهای مرتبط با چک به مردم به صورت حضوری خدمت رسانی میکنند.
نادعلیزاده افزود: از ابتدای سال جاری تاکنون نزدیک به پنج درصد از ثبت چکها در سامانه صیاد از طریق شعب انجام شده است. این در حالی است که بالغ بر ۷۷ درصد از چکها ثبت و تأییدشان از طریق درگاههای بانکی اینترنت بانک و همراه بانک اتفاق افتاده است و ۱۸ درصد نیز از طریق برنامکهای موبایلی ثبت شده است.
وی با بیان اینکه دو سرویس استعلام در سامانه صیاد وجود دارد، تأکید کرد: در سامانه صیاد دو سرویس «سوابق اعتباری چک» و نیز «سرویس استعلام اقلام اطلاعاتی چک» وجود دارد. «سرویس سوابق اعتباری چک» که از سال ۱۳۹۷ راهاندازی شده، سرویس شناخته شدهای است که سابقه چک برگشتی صادرکننده را بر اساس رنگبندی خاص و تعداد چک برگشتی نمایش میدهد؛ اما در سرویس استعلام اقلام اطلاعاتی چک، فرد با مراجعه به این سامانه میتواند متوجه شود که چک به نفعش در سامانه صیاد ثبت شده یا خیر.
سخنگوی اجرای قانون جدید چک درباره سرویس استعلام اقلام اطلاعاتی چک یادآور شد: این سرویس که اخیراً سرویس به عموم عرضه شده، کاربری سادهای دارد و بدون احراز هویت امکان خدمترسانی را فراهم میکند. در این سرویس ۵ مورد از فرد استعلامکننده شامل شناسه صیادی چک، کدملی / شناسه ملی، تاریخ، مبلغ چک و نوع شخص گیرنده دریافت میشود و فرد با وارد کردن این اطلاعات متوجه میشود که آیا این چک به نفعش در سامانه صیاد ثبت شده است یا خیر.
نادعلیزاده در پایان خاطرنشان کرد: «سرویس استعلام اقلام اطلاعاتی چک» چند ماهی است که بر روی وب سایت بانک مرکزی راهاندازی شده و بانکها نیز این سرویس استعلامی را در درگاههای خود فعال کرده اند، همچنین برنامکهای پرداخت موبایلی نیز به زودی به این سرویس مجهز خواهند شد.
آنچه دیگران می خوانند:
گردآورنده: علی اکبر رضایی
