کار، شغل و اشتغال کلماتی کوتاه اما تاثیرگذار در زندگی هستند در صورت بهره مندی از آنها بسیاری از مولفه های ضد اجتماعی یا به تعبیری ناهنجاری های اجتماعی کمرنگ می شود.
هستند بسیاری که به دلیل نداشتن کسب درآمد مناسب گرفتار معضلات اجتماعی هستند که فرجام آنها جزء پشیمانی نیست و در این میان مسئولیت مسئولان بیشتر می شود که تلاشی برای رفع موانع ایجاد شغل نکردند.
«کار» ارزش محوری هر جامعهای محسوب میگردد و کشوری که در آن بیکاری باشد بدون شک با انواع معضلات اجتماعی دست و پنجه نرم میکند و باعث زاده شدن بسیاری از آسیبها و بحرانهای اجتماعی از جمله فقر، اعتیاد، فحشا، طلاق، قتل و... میشود در این میان کاهش بیکاری یکی از بازرترین مسئولیت دولتها است و رسیدن به این مهم، سرآغاز از میان بردن بسیاری از مشکلات اجتماعی و اقتصادی خواهد بود.
نقش تعیین کننده اشتغال و بیکاری در اجتماع
در ادبیات اقتصادی «اشتغال» و «بیکاری» دو واژه جدا نشدنی از یکدیگرند، تمام اصطلاحات اقتصادی از توسعه، تورم، رکود اقتصادی، پول پرقدرت، شاخص فلاکت، تسعیر ارز، فاینانس، تراز تجاری، کسری بودجه، از همه مهمتر خط فقر تا میزان قدرت خرید مردم را در خود جای میدهد و تا زمانی که در جامعهای مشکل بیکاری حل نشود آسیبهای اجتماعی در آن جامعه روز به روز بیشترمیشود و در قالب و شکلی تازه خود را نشان میدهد تا جایی که نبود آن گاهی به صورت اعتراضات گروهی به نام مسائل سیاسی به دری بسته میخورد.
آمارهای زیر و درشتی از بیکاران زیر دیپلم تا فوق دکترا روی میز مسئولان قرار میگیرد که هریک در دورهای از زمان رشد کرده و در سایه بیتوجهی درمیان وعده وعیدهای دیگر به فراموشی سپرده میشوند.
آمارهای هشدار دهنده
گزارش مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت کار از نتایج طرح آمارگیری مرکز آمار ایران نشان میدهد که در بهار امسال از مجموع ۲۷ میلیون و ۳۳۹ هزار و ۴۳۱ نفر جمعیت فعال کشور، ۲۴ میلیون و ۳۸۲ هزار و ۷۴۴ نفر شاغل و ۲ میلیون و ۹۵۶ هزار و ۶۸۷ نفر بیکار بودهاند؛ در این میان معصومه آقاپورعلیشاهی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس میزان بیکاری را هشداری برای کشور میداند و میگوید: درمقطع زیر دیپلم۸/۷ درصد دیپلم ۱۲/۶ درصد مقطع کاردانی ۱۶/۸درصد در مقطع کارشناسی ۲۰/۳درصد و در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا حرفهای ۱/۵ و مقطع تخصصی و فوق دکترا ۵/۵ این آمار بسیار خطرناک است.
عدم تعریفی جامع از بیکاری
علی اکبر کریمی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه آمار دقیقی از تعداد بیکاران در کل کشور نداریم میافزاید: در حال حاضر آمار بیکاری در کشور بالای ۱۰ درصد است در بسیاری از استانها این رقم بسیار بالاتر هم است علیالخصوص در استانهای محرومی مثل سیستان و بلوچستان و هرمزگان از طرفی پراکندگی نیروی متخصص و جذب نیرویکار هزینههای بالایی را میطلبد و همچنین بر صحت و سقم آمار عنوان شده نمیتوانیم اعتماد کنیم برخی از شغل ها کاذب هستند و هیچ گونه ثبتی بابت اشتغال افراد وجود ندارد.
نماینده مردم اراک درمجلس شورای اسلامی در ادامه تاکید میکند: باید تعریف کاملی از اشتغال داشته باشیم به فرض مثال اگر فرد چند ساعت در هفته مشغول به کار است آیا شاغل محسوب میشود؟ هر چند بدون بیمه و درآمد کافی که هر یک در مقطعی از زمان مهر تایید اشتغال را بر خود وارد نمیکنند، گاهی اینگونه شغلها برای پرکردن زمان و فرار از بیکاری است؛ شغل باید بر حسب درآمد و نیاز جامعه تعریف می شود.
وضعیت بیکاری استانها
طبق اینفوگرافی بیکاری که در تابستان 98 ارائه شد میزان بیکاری در کل کشور 10/5 اعلام شد که براساس آن سیستان و بلوچستان 15/2 به عنوان بیکارترین و محرومترین استان کشور جزو رتبههای نخستین بیکاری قرار گرفت و در پی آن هرمزگان با 14/2در مقام دوم بیکاری و محرومیت قرار دارد، بعد از آن به ترتیب استانهای کردستان، اصفهان، خراسان رضوی، مازندران، مرکزی، قزوین، فارس در رتبههای بعدی بیکاری وشرایط بحرانی قرار گرفتهاند.
بیکاری در شهرهای صنعتی بیداد میکند
سید ناصر موسوی لارگانی نماینده مردم فلاورجان در مجلس شورای اسلامی در مورد بیکاری استانهای محروم میگوید: هرمزگان و سیستان و بلوچستان دو استان محروم کشور محسوب میشوند، که وضعیت اشتغال در این استانها نسبت به سایر استانهای دیگر در شرایط بدتری قرار داشته و نمود بیشتری نسبت به سایر نقاط کشور دارد؛ با توجه به محرومیتی در این استانها وجود دارد عاملی بر شیوع بیکاری شده است.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در ادامه میافزاید: اصفهان بعد از البرز اولین استان صنعتی کشور محسوب میشود که متاسفانه بیکاری در این استان بیداد میکند بیتوجهی به مسئله اشتغال در کشور عاملی بر رشد این معضل کهنه بوده است، اگر مسئولان کشور به تولید ملی بیش از قبل توجه میکردند بدون شک الان معضلات و آسیبهای اجتماعی کمتری داشتیم؛ درحال حاضر شهرهای صنعتی کشور فقط۳۰ درصد در اشتغال سهیم هستند، اگر بتوانیم این مقدار را به ۷۰ درصد برسانیم میتوانیم میزان اشتغال و توسعه یافتگی را در کشور بالا ببریم.
بیکاری کارگران در شهرهای صنعتی
کریمی در خصوص نرخ بیکاری در استانهای صنعتی عنوان میکند: میزان بیکاری در استان مرکزی نسبت به سایر استانها با رقم 7/12 جایگاه کمتری را نشان میدهد، اما واقعیت چیز دیگر است، در واقع میزان بیکاری در این استان صنعتی متاسفانه بسیار زیاد است، در حال حاضر بیکاری کارگران در این شهر صنعتی جای سوال دارد؛ واحدهای تولیدی در شرایط کنونی با ظرفیت پایینی کار میکنند اگر دولت مشکلات این واحدهای تولیدی را حل کند بدون شک گام موثری در حل معضل بیکاری برمیدارند با سرمایهگذاری جدید میتواند میزان تولید را افزایش دهد. با تمام آمار و ارقامی که از میزان بیکاری از این شهر صنعتی منتشر شده باز هم بیکاری در این شهر بیداد میکند.
بیکاری عامل مهاجرت روستاییان
وی در ادامه به شرایط اقلیمی کشور اشاره و تصریح میکند: کشور ما به دلیل شرایط مناسب زیست محیطی و آب و هوایی موقعیت مناسبی داشته، استان مرکزی هم به لحاظ کشاورزی در شرایط ایدهآل برای تولیدات کشاورزی قرار دارد؛ اما متاسفانه به دلیل نادیده گرفتن این بخش بیشتر روستاییان مهاجرت کرده و میزان کشاورزی یک روند نزولی را طی میکند در صورتی که ما سالانه تعداد زیادی دانش آموخته و فارغ التحصیل کشاورزی داریم و بیشتر این فارغ التحصیلان به شغلهای پشت میزی روی میآورند و یا به خیل عظیم بیکاران افزوده میشوند.
بیشتر بخوانید:
اداره شدن کشور به روش سنتی و نبود تحصیلکردههای فنی و عملی میتواند عاملی بر توسعه نیافتگی یک کشور باشد و چنان ضربهای به اقتصاد کشور میزند که سالیان دراز باید تاوان نیروی تحصیلکرده بدون مهارت را به صورت خسارات جانی و مالی پرداخت کنیم.
آقاپور علیشاهی درخصوص بیکاری جوانان تحصیلکرده میافزاید:کشور ما هنوز به صورت سنتی مدیریت میشود افراد نخبه و تحصیلکرده ما نمیتوانند در آنها مشغول به کار شوند در این بین نوع آموزش در دانشگاههای ما کاربردی و مهارتآموزی نیست و همین دلیلی میشود که فارغ التحصیلان دانشگاهی نتوانند جذب کار شوند.
وی در ادامه تاکید میکند: در سیستم آموزشی سه محور اصلی نیروی کار، بازار و مهارت آموزی موجب توسعه اشتغال و بهرهروی بالا است که متاسفانه این سه شاخص وجود ندارد است. اگر سیستم آموزشی کشور ما با توجه به نیاز کشور شروع به آموزش نیروی متخصص میکرد در شرایط کنونی مشکل توسعهیافتگی را نداشتیم ؛ در کشور ما برنامهای در حوزه جذب نیرو و آموزش آنها توسط دانشگاهها وجود ندارد، بر همین اساس کشور با تعداد زیادی دکتر، مهندس و حسابدار بیکار روبرو هست که بیشتر آنها به شغلهای کاذب روی میآورند و یا تصمیم به مهاجرت و خروج از کشور دارند.
نماینده شبستر در ادامه پشت میز نشینی را عاملی بر بیکاری تحصیکردهها میداند و یادآور میشود: در مقابل کمبود آموزش درست با طیف وسیعی از تحصیلکردههایی روبرو هستیم که حاضر به انجام همه کار نیستند و کار پشت میز نشینی و کاغذ بازی را به دیگر شغلها ترویج میدهند.
واحدهای کوچک تولیدی شاید سهم بزرگی در چرخه اقتصادی نداشته باشند اما میتوانند نقش موثری در اشتغال داشته باشد توجه به این واحدهای تولیدی میتواند عاملی در کاهش بیکاری و توسعه اشتغال باشد.
موسوی لارگانی استفاده نکردن از فرصتهای شغلی را دلیلی رشد بیکاری در کشور میداند و میگوید: ما از فرصتهای اشتغال به درستی استفاده نکردهایم تولیدکنندگان داخلی توانایی رقابت با صنایع خارجی را نداشته اند چرا که باید ۹ درصد ارزش افزوده پرداخت کنند؛ در بیشتر کشورها تولیدات داخلی مثل پوشاک معاف از مالیات هستند تا این بنگاههای اقتصادی کوچک توانایی ادامه حیات اقتصادی خود را داشته باشند.
کاهش فشار مالیات بر تولید
وی در ادامه تاکید میکند: اگر نیازهای صنعتگران و تولیدکنندگان مهیا شود باعث ایجاد اشتغال در کشور میشود؛ اما اگر شرایط حاکم بر اشتغال تولیدی به همین منوال ادامه داشته باشد صنایع مادر از بین میرود. برهمین اساس لازم است هم دولت و هم مجلس در حوزه اشتغال صنعتی ورود پیدا کرده و حداقل بتوانیم مالیات را از دوش تولیدکنندگان برداشته تا رشد اشتغال در حوزه تولیدی باشیم.
عضو کمیسیون اقتصادی در مجلس دهم میافزاید: در حال حاضر بانکها تسهیلات وام با ۲۵ درصد به تولیدکنندگان پرداخت میکنند و ۹ درصد ارزش افزوده همان مالیات و حق بیمهای است که توسط کارفرما به سازمانهای بیمهگر باید پرداخته شود بدون شک این واحدهای تولیدی توانایی رقابت با تولیدکنندگان خارجی نخواهند داشت .
عقبگرد بنگاه های اقتصادی
آقاپور بیتوجهی به بنگاههای اقتصادی را عاملی برعقبگرد اقتصاد میداند و میافزاید: بنگاههای اقتصادی حالت نیمه جان را دارند یا سردرگمیها و سیاستگذاریهای که وجود دارند به حالت کما رفتند و این شرایط مناسبی نیست برای حفظ بنگاههای اقتصادی که نقش موثری در کاهش بیکار دارد، باید کمیتهای مشتمل از وزارت صمت، وزارت اقتصاد و دارایی و بانک مرکزی تشکیل شود تا هر یک از واحدها اقتصادی که دچار مشکل میشوند تحت حمایت این کمیته قرار بگیرد.
یکی از دلایل رشد بیکاری تحریمهاست که باعث تعطیلی بنگاههای بزرگ و کوچک شده است علیرضا محجوب رئیس کارگری مجلس شورای اسلامی میگوید: از ابتدای امسال تاکنون بیش از ٢٢٠٠ بنگاه اقتصادی کوچک، متوسط و حتی بزرگ به دلیل شرایط نامناسب اقتصادی به سمت تعطیلی رفتند و تا پایان سال بدون شک این رقم بیشتر هم خواهد شد.
بیکاری زنان
زنان نیمی از جامعه کنونی سهم زیادی از آمار بیکاری را خود اختصاص دادهاند؛ بسیاری از دختران به تبع ادامه تحصیل و یافتن موقعیت شغلی و اجتماعی بالاتر از ازدواج جا ماندهاند و این تعداد به عنوان سرپرست خانوار محسوب میشوند در کنار مشکل اشتغال با مشکلاتی نظیر مسکن و امنیت شغلی هم روبرو هستند توجه نشدن به نیمه جامعه در آینده صدمات غیرقابل جبرانی را در پی خواهد داشت.
کریمی در خصوص بیکاری زنان میگوید: بیکاری زنان موضوعی شاید فقط در عدد رقم و آمار رسانهای میشود موضوعی است که در کشور ما جای بحث دارد شاید همان میزان که بیکاری مردان مورد توجه بوده به بیکاری زنان توجه میشد با معضلات کمتری مواجه بودیم؛ در جامعه کنونی گاهی زنان به عنوان سرپرست خانوار بیشتر از مردان آسیب میبیند جامعهای که مردانه طراحی شده و بیشتر قوانین به خصلت مردانه بودن ختم میشوند؛ بدون شک شغلهایی که مناسب روحیه و توان جسمی زنان باشد کمتر است و این خود دلیلی دیگر بر رشد بیکاری زنان است.
بودجه سال ۹۹ با نام محکم «بودجه بدون نفت» وارد مجلس شد، بدون شک نشان از اقتصادی محکم دارد اما این اقتصاد بدون در نظر گرفتن تحولات نفتی و اشتغال چه میزان میتواند رشد داشته باشد؟
به نظر میرسد در ابتدا باید نگاهی واقعبینانه نسبت به مفهوم بیکاری داشته باشیم، اینکه هفتهای چند ساعت کار به عنوان شغل تعریف میشود نشان از دورنمایی غیرواقعی از این معضل بسیار با اهمیت دارد؛ در حالیکه با پرداختن به این مفهوم زنجیرهای دومینو وار از آسیبهای اجتماعی قابل حل است.
نکته قابل توجه دیگر آمار و ارقام بیکاری است؛ آیا ارائه آمار بیکاری و بیشترین و کمترین میزان در استانها کارساز است؟ فارغ از اینکه این آمار چقدر درست است، ارائه صرفا آمار راهی از پیش نمیبرد؛ باید در حوزه کارگروههای اقتصادی توجه بیشتری به استانهای محروم که تحت تاثیر این آسیب دچار مشکلات فراوانی هستند بپردازند؛ اما متاسفانه این آمار همه ساله داده میشود و در میان وعده و وعیدهای متفاوت گم میشود، درحالیکه توجه و بررسی نسبت به این آسیب میتواند بسیاری از آسیبها را به تبع رفع آن کاهش و یا برطرف کرد.
