همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: ماده تاریک یکی از مهم‌ترین و در عین حال مرموزترین اجزای جهان شناخته شده است؛ ماده‌ای نامرئی که نه نور می‌فرستد و و نه حتی آن را بازتاب می‌دهد، اما اثر گرانشی آن در سراسر کیهان دیده می‌شود. بر اساس مدل‌های پذیرفته‌شده کیهان‌شناسی، کهکشان‌ها درون هاله‌های عظیم ماده تاریک شکل می‌گیرند و همین هاله‌ها مانند داربستی گرانشی، مواد معمولی را کنار هم نگه می‌دارند. اکنون اما کشف یک کهکشان جدید این تصویر آشنا را با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.

به گزارش ساینس‌الرت، پژوهشگران اعلام کردند که کهکشان NGC ۱۰۵۲-DF۹، واقع در فاصله حدود ۶۷ میلیون سال نوری از زمین، سومین کهکشانی است که حرکت ستارگان آن را می‌توان بدون نیاز به وجود ماده تاریک توضیح داد. پیش از این نیز دو کهکشان دیگر با نام‌های DF۲ و DF۴ همین ویژگی عجیب را نشان داده بودند.

اهمیت این کشف در آن است که هر سه کهکشان در یک ساختار خطی و غیرعادی قرار دارند؛ زنجیره‌ای متشکل از حدود ۱۲ کهکشان کم‌نور که در کنار یکدیگر ردیفی شبیه دانه‌های یک گردنبند را تشکیل داده‌اند. مطالعات پیشین نشان داده بود اعضای این زنجیره نه تنها در یک راستا قرار گرفته‌اند، بلکه همگی به شکلی مشابه در فضا حرکت می‌کنند؛ نشانه‌ای که احتمال ارتباط میان آن‌ها را تقویت می‌کند.

به گفته پژوهشگران، وجود سه کهکشان فاقد ماده تاریک در یک مجموعه واحد، احتمال تصادفی بودن این پدیده را بسیار کاهش می‌دهد. آن‌ها معتقدند این اجرام احتمالا در نتیجه یک رویداد خشن و ناشناخته شکل گرفته‌اند که طی آن ماده معمولی از ماده تاریک جدا شده است.

• یک قدم تا کشف ماده تاریک | این آزمایش زیرزمینی به نقطه‌ای حساس رسیده است
• پرده‌برداری از «حافظه پنهان» کیهان؛ سیاه‌چاله‌ها نابود نمی‌شوند
• ۷ راز کیهان که کسی قادر به توضیح آنها نیست

یکی از سناریوهای مطرح‌شده، برخورد مستقیم دو کهکشان کوتوله است. در این مدل، ستارگان و هاله‌های ماده تاریک تقریبا بدون برخورد از کنار یکدیگر عبور می‌کنند، اما ابرهای گازی موجود در کهکشان‌ها به هم برخورد کرده و متوقف می‌شوند. این گازهای به‌جامانده سپس می‌توانند متراکم شوند، ستاره بسازند و در نهایت کهکشان‌های جدیدی را پدید آورند که تقریبا فاقد ماده تاریک هستند.

این یافته از جنبه‌ای دیگر نیز اهمیت دارد. برخی نظریه‌ها تلاش می‌کنند آثار منتسب به ماده تاریک را با اصلاح قوانین گرانش توضیح دهند. اما مشاهده چندین کهکشان فاقد ماده تاریک در یک ساختار مشترک، به گفته پژوهشگران، نشانه‌ای قوی است که ماده تاریک احتمالا یک ماده واقعی و فیزیکی است، نه صرفا نتیجه رفتار متفاوت گرانش.

دانشمندان اکنون قصد دارند سایر اعضای این زنجیره عجیب را نیز بررسی کنند. اگر کهکشان‌های بیشتری با همین ویژگی پیدا شوند، این کشف می‌تواند به یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها برای فهم ماهیت ماده تاریک و چگونگی شکل‌گیری کهکشان‌ها در جهان تبدیل شود.