در اکثر دپارتمانهای نهادهای نظارتی ایالات متحدهی آمریکا، بحثهای جدی برسر اعمال نظارت دقیقتر بر فعالیتهای طلایهداران فناوری دنیا بهمنظور پیشگیری از شکلگرفتن اجماع پنهان و انحصارطلبانهی این شرکتها مطرح شده است. گروهی از سناتورها و مقامهای دولتی که به وجود تراست متشکل از این شرکتهای بزرگ حوزه فناوری مظنون بودند، مجدانه بهدنبال وضع و اجرای قوانین آنتیتراست (AntiTrust) علیه آنها و نظارت مستمر و موشکافانه هستند.
دراینزمینه، تراست (Trust) به گروهی از اعضا اطلاق میشود که هریک ذینفع یک یا چند مجموعه با موضوع فعالیت همگن با سایر اعضا هستند و عملا درکنار یکدیگر با هدف حفظ و توسعهی منافع گروهشان در محیط فعالیت با سایر رقبا (خارج از گروه) به سیاستگذاری مشغولاند. تراستها غالبا سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار دارند و همواره در تلاشاند با ارزیابی و تحلیل بازار و موضعگیری صحیح در محیط رقابتی، با نوآوری و استفاده از ظرفیتهای هریک از مجموعههای زیرپوشش خود، سهم بازار خود را حفظ و ارتقا دهند و حاشیهی سود خودشان را تقویت کنند.
درمقابل از منظر اکثر مکاتب در علم اقتصاد، انحصار داخلی موضوعی نامطلوب است که اثر منفی بر تجارت میگذارد و رکن مولدبودن اقتصاد آن کشور را خدشهدار میکند. بهطورمثال، اگر انحصار تولید و ریسندگی الیاف دراختیار یک فرد یا گروه خاص باشد، دیگر فرصتی برای دانشآموختگان رشتههای مهندسی نساجی وجود ندارد و کسبوکارهای کوچک یا نوپای این حوزهی صنعت به شکست و ترک بازار محکوم هستند. انحصار داخلی اینچنینی در درازمدت موجب کاهش قدرت رقابت در عرصهی بینالمللی و ازبینرفتن صادرات آن رستهی خاص محصول میشود.
حال چنانچه یک تراست بهدنبال تثبیت جایگاه خود و مجموعههای زیرپوشش ازطریق انقباض رقابت و انحصار بهجای نوآوری و تولید بهینه باشد، عملا به جبههی مخربی برای اقتصاد و محدودکنندهی تجارت تبدیل خواهد شد. در ادوار مختلف، قوانینی بهمنظور پیشگیری و مقابله با شکلگیری و فعالیت چنین تراستهایی تدوین و وضع شده که به آنها بهاصطلاح قوانین آنتیتراست میگویند. بنابراین، زمانیکه از قوانین آنتیتراست صحبت میشود، منظور تراستی است که با رویکرد انحصارطلبی، فعالیتش پیامدهای منفی برای اقتصاد و محیط کسبوکار دارد.
بهدنبال طرح مسئلهی وضع قوانین آنتیتراست علیه شرکتهای اپل، آمازون، گوگل و فیسبوک در محافل سناتورهای مجلس نمایندگان و گمانهزنیهای متعدد دربارهی آن، کمیسیون تجارت فدرال (Federal Trade Commision) یا FTC و وزارت دادگستری آمریکا (Department of Justice) یا DOJ هریک بر لزوم تحقیق و تفحص هرچهدقیقتر از فعالیتها و کارنامهی مالی این شرکتها تأکید و این موضوع را بهصورت عمومی نیز اعلام کردند. هدف از این اقدامات نظارتی و بازرسیهای جامع، پیشگیری از اثرهای نامطلوب تشکیل یک تراست بزرگ در بازار فناوری اطلاعات و سایهی سرکوب آن برسر کسبوکارهای کوچکتر و نوظهور است که متعاقبا اقتصاد ایالات متحدهی آمریکا را نیز متأثر میکند.
در مقطع زمانی مشابه در سال قبل و در اظهارنظری مستقیم و بیپرده، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحدهی آمریکا، برخی از این شرکتها را بالقوهی تشکیل یک تراست بزرگ دانسته بود. در سه ماه گذشته، کار بهجایی رسید که دیوید سیسلین، رئیس کمیتهی فرعی آنتیتراست در مجلس نمایندگان ایالات متحدهی آمریکا، دستور آغاز بازرسیها از فیسبوک را باتوجهبه حساسیت موضوع مالکیت این شرکت بر دو شبکهی اینستاگرام و واتساپ صادر کرد؛ شبکههایی که هریک بیش از یکمیلیارد کاربر در سرتاسر جهان دارند.
گوگل نیز بهاتهام سوءاستفاده از جایگاه قاطعش در حوزهی تبلیغات موتورهای جستوجو با برخورد سنگین اتحادیهی اروپا مواجه و به پرداخت سه مرحله جریمهی هنگفت ملزم شد که بهنظر میرسد مقصود از این اقدام تنبیهی، القای تقید سازمانهای نظارتی به اجرای سختگیرانهی قوانین آنتیتراست باشد. درمقابل، دادگاه عالی ایالات متحدهی آمریکا با صدور حکمی، تعقیب قضایی اپل را بهدلیل تکقطبیشدن مرجع فروش نرمافزارهای آیفون و آیپد (App Store) بهجریان انداخت.
در جبههی مقابل، هماکنون هریک از این شرکتها بهدنبال تقویت تیم وکالت خود برای رد اتهامات واردشده دربارهی تشکیل تراست مشترک با سایر رقبا هستند. اینکه اکنون در بطن حسابرسیهای درحالانجام چه میگذرد و چه موضوعاتی در صدر اهداف این بازرسیها است، چندان مشخص نیست؛ اما در هر شرکت، دستاویزهایی برای این سلسلهبازرسیها از دیدگاه کارشناسان متصور است:
اپل
تاکنون، برخی فعالان بازار فناوری چندین شکایت علیه این شرکت مطرح کردهاند که محور مشترک آنها، رویکرد انحصاری اپل در نحوهی نصب و استقرار اپلیکیشن روی پلتفرمهای iOS است. بهطورمثال، پدیدآورندگان دو اپلیکیشنی که خدمات مدیریت و کنترل زمان کار با اپلیکیشنها به کاربر ارائه میدادند، بهدلیل حذفشدنشان از اپاستور از اپل شکایت کرده بودند. ادعای آنها این بوده که اپل با مقصود اینکه قابلیت جدید Screen Time خود را تثبیت کند، دست به چنین اقدامی زده است.
بیشتر بخوانید:اما و اگر معافیت اپل از تعرفههای گمرکی ترامپ
همچنین، در اتهام درخورتوجه دیگری که پدیدآورندگان سرویس Spotify مطرح کردهاند، اینطور عنوان شده که اپل در جایگاه تولیدکنندهی سیستمعامل و میزبان اپلیکیشنهایی که سرویس استریم موسیقی ارائه میکنند، نباید خودش چنین سرویسی ارائه کند تا امکان رقابت در بازار حفظ شود؛ اینگونه است که داور خودش در نقش یک بازیکن میدان قرار گرفته است.
باتوجهبه اینکه یکی از ارکان اصلی در تدوین ضوابط و مقررات آنتیتراست، تقید به حفظ فضای رقابت سالم و نامحدود و تسریپذیر است، این مسئله نیز بهعنوان توجیهی جدی برای این بازرسیها مطرح است. البته، بدیهی است تیم حقوقی اپل در پاسخ به هریک از این اتهامها، لوایح کامل و نافذی به دادگاه ارائه داده است؛ اما هیچگاه ادلهی این شرکت مجلس نمایندگان را برای صرفنظر از رسیدگی به کیفیت اجرای قوانین آنتیتراست در چنین سطح گستردهای متقاعد نخواهد کرد.
سیری مکالمههای خصوصی کاربران را بدون اطلاع ضبط میکند
سیری، دستیار صوتی اپل، آخرین نمونه ازدستیارهای صوتی است که به نقض حریم خصوصی کاربران متهم شده است. روزنامهی گاردین انگلیس اعلام کرد کارمندانی که صداهای ضبطشدهی سیری را بررسی میکنند تا به توسعهی آن کمک کنند، ممکن است مکالمههای خصوصی کاربران را هم شنود کنند.
یکی از کارمندان این بخش به روزنامهی گاردین گفته است سیری در بعضی موارد، بعد از فعالشدن ناخواسته صدای محیط را ضبط میکند. در حالت طبیعی، این دستیار صوتی با دستور Hey Siri فعال خواهد شد؛ اما بهگفتهی یکی از منابع مطلع که نخواست نامش فاش شود، سیری ممکن است با صدایی شبیه به این یا حتی صدای باز و بستهشدن زیپ کیف هم فعال شود. همچنین، این منبع اعلام کرده است زمانیکه کاربر از اپلواچ استفاده میکند، سیری بهصورت خودکار فعال میشود.
منبع مذکور به روزنامهی گاردین گفت:
نمونههای بیشماری از مکالمههای ضبطشده بین پزشکان و مریضهایشان، مکالمههای تجاری، مکالمههایی که بهنظر میرسد مربوط به کار خلاف باشند، مکالمههای بسیار خصوصی زوجها و مواردی شبیه به این وجود دارد. این مکالمهها همراه اطلاعاتی مثل موقعیت کاربر، مشخصات حساب کاری و مواردی شبیه به این ضبط شدهاند.
اپل میگوید قدمهای مهمی برای محافظت از اطلاعات کاربران درمقابل ضبط ناخواسته و ارسال آنها به کارمندان این شرکت برداشته است. کوپرتینوییها میگویند صداهای ضبطشده به آیدی اپل افراد متصل نیست و کمتر از ۱ درصد از فعالیتهای روزانهی سیری را کارمندانش بازبینی میکنند. اپل در این زمینه الزاماتی هم برای کارمندان خود ایجاد کرده است.
سیری ممکن است با صدایی مشابه زیپ کیف فعال شود
اپل برای استخدام افرادی که قرار است صداهای ضبطشدهی دستیار صوتی این شرکت را بررسی مجدد کنند، سیاستهایی مشابه گوگل و آمازون دارد. به همین دلیل، این سه غول فناوری با اتهامهای مشابهی دربارهی نقض حریم خصوصی کاربران مواجه شدهاند. این اتهامها را گاهی منابعی از داخل این شرکتها مطرح میکنند و گاهی بعد از اشتباه منجر به دسترسی آزاد به اطلاعات شخصی افراد مطرح میشوند.
این سه شرکت دربارهی ضبط مکالمههایی که اجازهی ضبط آنها را نداشتهاند، با سؤالاتی مواجه شدهاند. اخیرا و بعد از اتهامهایی که یکی از سناتورهای آمریکایی مطرح کرد، آمازون مجبور شد قوانین داخلی خود دربارهی ضبط و بررسی صداهای ضبطشدهی الکسا، دستیار صوتی خود را عمومی کند. همچنین، یکی از کارمندان گوگل که نخواسته نامش فاش شود، اخیرا اعلام کرده است دستیار صوتی این شرکت مکالمههای بین والدین و فرزندان آنها و اطلاعات شخصی افراد و دستکم یک مورد محتمل آزار و اذیت جنسی را بدون اطلاع کاربران ضبط کرده است.
