دهستان فهرج در ۳۰ کیلومتری شهر یزد و در مسیر بافق-یزد واقع شده‌است.این روستا دارای قدمتی 5 هزار ساله است.این روستا با قدمت زیاد و پیشینه ی طولانی که دارد سبب جذب علاقه مندان به مکان های تاریخی و گردشگران به این مکان میشود.

آشنایی با روستای فهرج

مردم فهرج به لهجهٔ یزدی گویش دارند و مذهب اکثریت مردم شیعه ۱۲ امامی می‌باشد .این روستا از سطح دریا ۱۲۷۰ متر ارتفاع دارد و آب و هوای آن بیابانی است. روستای فهرج ازسمت شمال شرقی به کوه چلته می‌رسد.در این روستا انواع جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی و حتی هیجانی را می توان یافت.روستای فهرج سکونتگاهی کهن است که قدمت آن به پیش از اسلام می رسد. البته فرقی نمی کند که دوستدار تاریخ باشید یا خیر، اگر حتا با دیدن قلعه باستانی و آب انبار قدیمی و مسجد کهن به وجد نیایید، با قدم زدن در روستا و دیدن سادگی خانه های خشتی، روح تان تازه می شود.

پیشینه ی نام فهرج

 اسم این روستا مربوط به دوران قبل از اسلام است و گفته میشود که اسم اولیه آن «فرافر» بوده که با گذشت زمان در قرن های چهارم و پنجم هجری قمری به «پهره» یا «پهرشت» و بعد از آن به «فهرج» تغییر پیدا کرده است.

مطالب مرتبط:  کاخ چهلستون قزوین را بهتر بشناسیم

مسجد جامع فهرج

قدمت بنای مسجد به قرن اول هجری بر می‌گردد.این بنا احتمالاً پس از ورود اسلام به ایران ساخته شده‌است. سپاه اسلام موقعی که در تعقیب یزدگرد سوم بود به دو گروه تقسیم شد تا هر کدام به‌طور جداگانه به دنبال پادشاه شکست خرده ایران بگردند در این بین گروهی در بیابان‌های ایران گم شده و از روستای فهرج سر درآوردند.

این مسجد، تنها مسجدی در جهان اسلام با قدمت زیاد است که ساختمان آن از ابتدا تا کنون تغییری نکرده‌است. مسجد از نوع شبستانی و فاقد ایوان است. اگرچه بین باستان شناسان اختلاف نظر وجود دارد اما ظاهراً مسجد جامع فهرج قدیمی‌ترین مسجد ایران است. هرچند برخی مسجد تاریخانه دامغان را قدیمی‌ترین مسجد ایران می‌دانند. در حال حاضر مسجد تاریخانه صرفاً کاربرد بازدید و گردشگری دارد اما مسجد جامع فهرج کماکان زنده و پویا بوده و در آن نماز برپای می‌دارند.

معماری مسجد فهرج

هشت ستون بزرگ، شبستان کوچک و شکل بنا، انسان را به یاد ساختمان‌های دوره ساسانی می‌اندازد. منار گلی نه چندان بلند مسجد در قرن سوم به بنای اصلی اضافه شده، که در عین حال راه دسترسی به پشت بام نیز می‌باشد. این مسجد، همچون بسیاری دیگر از مساجد جامع دارای درهای ورودی متعدد می‌باشد.

 یکی از نکات جالب در این مسجد نبودن عناصری چون محراب، گنبد، کتیبه، کاشیکاری و سایر تجملات و تزیینات است و همین بر جذابیتش می افزاید؛ سادگی نابی که 1400 سال در این مکان جریان دارد بی آنکه زنگار ریا، چهره دلنشینش را رنگین کند. اگرچه وجود زیلوهایی که برای نماز بر زمین پهن شده‌است، سجاده‌ها، مهر و منبر، روح تازه گی و پویایی را به انسان القاء می‌کند اما بی شک نحوه سیم‌کشی زشت و ناهنجار، پنکه‌های سقفی، حوض خالی و بدقواره‌ای که می‌تواند بسیار زیباتر و شایسته چنین مکانی باشد، دل را می‌آزارد.

آب انبار فهرج

قدمت این آب‌انبار به دوره‌های پیش از اسلام مربوط است و در حاشیه آن مراسم تقدیس آب برگزار می‌شده است. پس از اسلام نیز، این آب‌انبار مورد استفاده قرار گرفته است.  در دوران صفویه و افشاریه بنای آب‌انبار مورد بازسازی‌هایی قرار گرفته است. بر روی سردر ورودی بنا کتیبه‌ای سنگی به خط نسخ وجود دارد و درون محوطه بیرونی‌اش تعدادی درخت توت قدیمی سایه انداخته‌اند که فضا را دلپذیر می‌کند. بر کتیبه‌ ی سنگی به خط نسخ این جمله منقور شده است:

بسم الله الرحمن الرحیم وقف نمود توفیق آثار آقا محمد جواد ولد مرحوم آقا ابوتراب بافقی تمامی بیست و پنج اصله درخت توت ماکوبی واقعه در قریه فهرج به مقام باغ عمارت که مومنین و مسلمین از آن خورده ثواب آن را به روح کثیرالفتوح شاه نجف و شاه شهید و امام غریب و حضرت عباس قربت نمایند.