سنا، هادی جوهری مدیرعامل مشاور سرمایه‌گذاری ترنج، در این یادداشت نوشت:

اقتصاد ایران به‌واسطه برخورداری از منابع غنی و زنجیره تولید گسترده، همواره با بازار کالایی بزرگی روبه‌رو بوده است. بورس کالا در سال‌های اخیر توانسته است با میزبانی از انواع دارایی‌ها، از فلزات تا کالاهای کشاورزی، بستری برای کشف قیمت عادلانه و معاملات شفاف ایجاد کند.

با این‌حال، حلقه‌ مفقوده میان این بازار فیزیکی قدرتمند و عموم سرمایه‌گذاران، «ابزارهای مالی کالایی» هستند. ورود به موج جدید توسعه بازارسرمایه ایجاب می‌کند که کالا از پارادایم سنتی عبور کرده و به سمت «سرمایه‌گذاری غیرمستقیم» از طریق صندوق‌های کالایی حرکت کند.

در بازارهای مالی بین‌المللی، کالاها (Commodities) به‌عنوان یک طبقه دارایی مستقل (Asset Class) شناخته می‌شوند که هم‌بستگی پایینی با بازار سهام و اوراق قرضه دارند. نگاهی به داده‌های بورس‌های جهانی نشان می‌دهد که ETFهای کالایی (Commodity ETFs) به یکی از محبوب‌ترین کانال‌های جذب سرمایه تبدیل شده‌اند. این صندوق‌ها با حذف چالش‌های لجستیکی مانند حمل‌ونقل، انبارداری و بیمه، به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهند تا تنها با چند کلیک، در نوسانات قیمت نفت، طلا، مس یا حتی محصولات نرم (Soft Commodities) سهیم شوند. این شفافیت و نقدشوندگی بالا، ETFها را به ابزاری کلیدی برای پوشش تورم و تنوع‌بخشی به سبد دارایی‌های نهادی و خرد تبدیل کرده است.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری کالایی در ایران نیز دقیقاً همین مأموریت را دنبال می‌کنند؛ یعنی فراهم آوردن امکان سرمایه‌گذاری عموم با ریسک مدیریت‌شده. گام بعدی توسعه صندوق‌ها که سبد سرمایه‌گذاری ایرانیان را کامل می‌کند، فراتر از صندوق‌های سهامی و درآمدثابت، «انواع صندوق‌های کالایی» خواهد بود. این ابزارها به سرمایه‌گذار اجازه می‌دهند بدون درگیری با نوسانات کاذب بازار فیزیکی یا هزینه‌های پنهان واسطه‌گری، از فرصت رشد قیمت کالاها بهره‌مند شود.

مدیریت حرفه‌ای در این صندوق‌ها، ریسک نوسانات مقطعی را تعدیل کرده و با استفاده از استراتژی‌های پوشش ریسک در بازارهای مشتقه، بازدهی بهینه‌تری را نسبت به خرید مستقیم کالا نصیب سرمایه‌گذار می‌کند.

از سوی دیگر، نباید از ظرفیت عظیم این صندوق‌ها در نظام تأمین‌مالی بنگاه‌ها غافل شد. برای کسب‌وکارها، تعریف ابزارهای سرمایه‌گذاری روی کالا، فرصتی طلایی برای «تأمین‌مالی از طریق موجودی کالا» (Inventory Financing) است.

در مدل‌های پیشرفته جهانی، موجودی انبار یک شرکت نه به‌عنوان دارایی راکد، بلکه به‌عنوان پشتوانه‌ای برای تامین‌مالی استفاده می‌شود. مکانیزم‌هایی چون «قبض انبار استاندارد» (Warehouse Receipt Financing) در بورس کالا، اجازه می‌دهد تا جریان نقدینگی از سمت سرمایه‌گذاران خرد به سمت چرخه تولید هدایت شود. این یک بازی برد-برد است؛ سرمایه‌گذار از رشد ارزش کالا منتفع می‌شود و تولیدکننده، نقدینگی مورد نیاز خود را برای توسعه فعالیت‌ها، بدون فشار به سیستم بانکی، تأمین می‌کند.

در نهایت، توسعه صندوق‌های کالایی لایه جدیدی از عمق را به می‌افزاید. این ابزارها با پیوند زدن بازارهای پولی، مالی و کالایی، منجر به ایجاد یک اکوسیستم کارآمد می‌شوند که در آن «شفافیت» حرف اول را می‌زند.

با تکامل این موج، می‌توان انتظار داشت که نه تنها سبد دارایی خانوارها در برابر تورم مقاوم‌تر شود، بلکه ساختار مالی بنگاه‌های تولیدی نیز از مدل‌های بدهی‌محور سنتی به سمت مدل‌های بازارمحور و مبتنی بر دارایی حرکت کند. بلوغ سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در ایران، بدون شک از مسیر صندوق‌های کالایی می‌گذرد؛ ابزاری که شفافیت بورس کالا را به نقدینگی بازار سرمایه گره می‌زند.