تیتربرتر: شبکه خبری «الشرق» عربستان سعودی ظهر (پنج‌شنبه) در پایگاه اینترنتی خود نوشت که یک مقام کاخ سفید تأکید کرد که «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا در شهر پکن، پایتخت چین، دیدار خوبی با «شی جین پینگ»، رئیس‌جمهوری این کشور داشته است.

مقام مذکور در گفت‌وگو با خبرگزاری «رویترز»، در این باره همچنین اعلام کرد که ترامپ و شی در دیدار خود در مورد راه‌های بهبود همکاری اقتصادی میان دو کشور، گسترش دسترسی شرکت‌های آمریکایی به چین و افزایش سرمایه‌گذاری‌های پکن گفت‌وگو کردند.

به گفته این مقام کاخ سفید، رئیس‌جمهوری آمریکا بر لزوم تکیه بر پیشرفت حاصل شده در جلوگیری از ورود مواد اولیه مورد استفاده در تولید «فنتانیل» به کشورش و همچنین افزایش خرید محصولات کشاورزی ایالات متحده توسط چین تأکید کرده است.

این مقام آمریکایی که هویت وی ذکر نشده، در ادامه عنوان کرد که ترامپ و شی بر سر لزوم باز نگه داشتن تنگه هرمز و همچنین اینکه «ایران هرگز نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد»، توافق کردند.

برنامه بعدی ترامپ درباره ایران پس از سفر به چین

سی ان ان به نقل از یک مقام کاخ سفید در مورد مذاکرات میان شی جین پینگ و دونالد ترامپ نوشت: «دو طرف توافق کردند که تنگه هرمز باید برای حمایت از جریان آزاد انرژی باز بماند.»

سی ان ان مدعی شد: شی جین پینگ «همچنین مخالفت چین با نظامی کردن تنگه و هرگونه تلاش برای دریافت عوارض برای استفاده از آن را به روشنی بیان و ابراز تمایل کرد که نفت بیشتری از آمریکا خریداری کند تا وابستگی چین به تنگه را در آینده کاهش دهد.»

تارنمای اکسیوس به تازگی در گزارشی مدعی شد: ترامپ ممکن است بلافاصله پس از بازگشت از چین، گام بعدی خود را در ایران مشخص کند.

روزنامه گاردین نیز در آستانه سفر ترامپ به پکن، از ایران به عنوان یکی از موضوعات در دستورکار نشست وی با شی جین پینگ یاد کرد نوشت: ترامپ برای پیشبرد مذاکرات صلح و بازگشایی تنگه هرمز به چین امیدوار است. تاکنون، پکن اقدامی نکرده و دستکم به صورت علنی، نظاره‌گر جنگ آمریکا علیه ایران بوده است. اما با توجه به اینکه حدود نیمی از واردات نفت خام چین از طریق این تنگه انجام می‌شود رئیس جمهوری چین علاقه‌مند است این آبراه باز شود. چین می‌داند که اگر رکود جهانی ناشی از بحران عرضه نفت رخ دهد، صادرات این کشور آسیب خواهد دید.

آمریکا این هفته تحریم‌هایی را علیه چندین شرکت چینی به ادعای کمک به حمل نفت ایران و ارائه تصاویر ماهواره‌ای که گفته می‌شود در عملیات نظامی ایران استفاده می‌شود، اعمال کرد. پکن این ادعاها را رده کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، هفته گذشته از پکن بازدید کرد.

چین میانجی‌گر میان ایران و آمریکا می شود؟

صابر گل‌عنبری، تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه با اشاره به سفر رئیس جمهور آمریکا به چین نوشت: در بحبوحه جنگ و سایه سنگین یک آتش‌بس شکننده با ایران، دونالد ترامپ عازم پکن شد. او برای این سفر تهمیدات زیادی در سر داشت، اما اوضاع بر وفق مراد او پیش نرفت. جنگ با ایران تنها نقطه انفجار انباشت بن‌بست پنج‌دهه‌ای میان تهران و واشنگتن نبود؛ بلکه در کنار متغیرهای منطقه‌ای و اسرائیل، قطعه‌ای از پازل کلان رقابت آمریکا و چین در عرصه جهانی بود. از این منظر، جنگ در واقع یکی از مقدمات اصلی سفر رئیس‌جمهور آمریکا به چین بود.

ترامپ می‌خواست که با کارت پیروزی در این جنگ، کنترل منابع انرژی خلیج فارس و گسترش نفوذ ژئوپلیتیک واشنگتن در خاورمیانه، روبه‌روی شی جین‌پینگ بنشیند؛ تا با دستی پر امتیاز بگیرد و پکن را در پرونده‌های مورد اختلاف وادار به عقب‌نشینی کند. اما اکنون در حالی به دیدار همتای چینی خود می‌رود که این برگ برنده در دستانش قرار نگرفت. او با گرهی کور در خلیج فارس و خاورمیانه روبه‌روست و نفوذ و حضور نظامی آمریکا از زمان شروع تاکنون با چنین حملاتی مواجه نشده است. 

ترامپ در این سفر می‌کوشد تا پکن را برای اعمال فشار بر ایران با خود همراه سازد؛ آن هم در جنگی که یکی از اهداف اصلی‌اش در سطح بین‌المللی به زمین زدن خود چین بود.

اگرچه ترامپ پیش از پرواز به چین مدعی شد که در مواجهه با ایران نیازی به کمک پکن ندارد، اما بی‌تردید تهران یکی از محورهای کلیدی دیدارهای او در این سفر خواهد بود. در حقیقت، رئیس‌جمهور آمریکا امیدوار است تا از زیان‌های ناشی از این جنگ برای چین به علت بسته شدن تنگه هرمز و آسیب به منابع انرژی منطقه به عنوان شریان اصلی تامین نفت پکن، پیشرانی بسازد تا چینی‌ها را برای تحت فشار قرار دادن تهران به منظور بازگشایی تنگه هرمز مجاب نماید.

بیشتر بخوانید:

ترامپ و چین توافق ۳ ساله کردند+جزئیات

با این حال، چندان محتمل به نظر نمی‌رسد که ترامپ با طرحی معقول و میانه‌ برای پایان دادن به جنگ، قدم در پکن گذاشته باشد تا توافقی با برد متقابل با تهران به دست آید. در مقابل، آنچه بیشتر در کانون توجه اوست، جلب نظر شی جین‌پینگ برای قطع هرگونه حمایت اعم از دیپلماتیک، نظامی و غیره از ایران و در گام بعدی، وارد آوردن فشاری مضاعف بر تهران برای بازگشایی تنگه هرمز است و در این خصوص سرنوشت پیش‌نویس جدیدی قطعنامه در شورای امنیت نشان خواهد داد که چین در قضیه تنگه هرمز با آمریکا همراهی می‌کند یا خیر.

اما در نگاهی کلان‌تر، بسیار بعید است که واشنگتن حاضر شود افسار میانجی‌گری در این مناقشه را به دست رقیب جهانی خود، یعنی چین بسپارد؛ نه آمریکا پذیرای چنین نقش‌آفرینی‌ای از سوی پکن است و نه فرصت لازم برای موفقیت در این پرونده را در اختیارش قرار خواهد داد. در آن سو نیز، هرچند چین تحت فشار انسداد تنگه هرمز و پیامدهای جنگ بر منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک خود در منطقه، ممکن است بخواهد از مسیر پاکستان یا راه‌های دیگر به راه حلی برای این بحران حمایت جدی‌تر کند، اما دور از ذهن است که با تمام وزن سیاسی و جهانی خود وارد این کارزار پیچیده در منطقه شود که با همه بازیگران آن تقریبا مناسبات نزدیکی دارد. 

دلیل این امر روشن است؛ همان‌گونه که اشاره شد، آمریکا مجال یک نقش‌آفرینی موفق را به چین نخواهد داد و از سوی دیگر، با وجود تمام آسیب‌های جنگ به منافع پکن، باز هم بعید است که رهبران چین بخواهند هم‌راستا با واشنگتن، فشار سنگینی بر تهران وارد کنند که در نهایت به تحقق اهداف رقیبشان یعنی آمریکا در مذاکرات با ایران یاری رساند. در واقع، ورود آشکار له طرفی علیه دیگران برای چین در این کارزار بسیار دشوار است. کما این که رعایت توازن هم دشواری خاص خود را دارد. هر چند منافع چین در نگاه کلان بین‌المللی از منظر رقابتش با آمریکا سطحی همسویی با تهران را ایجاب می‌کند؛ اما در آن سو هم روابط نزدیکش با بازیگرانی منطقه‌ای چون عربستان نیز الزامات خاص خود را دارد. 

کلام آخر اینکه، حتی اگر سفر ترامپ به چین در ظاهر به تکاپوی بیشتر چینی‌ها در قبال پرونده ایران بینجامد، بنا به دلایل پرشمار، بعید است که از مسیر پکن روندی اصلی و جدی برای پایان دادن به این جنگ شکل بگیرد. با این وجود، شکل‌گیری یک روند مشوق و مکملِ فرمت پاکستان محتمل است؛ امری که البته کاملاً به جمع‌بندی نهایی پکن از گفتگوها با هیئت آمریکایی و سنجش میزان جدیت شخص ترامپ بستگی خواهد داشت.