تیتربرتر: مکانیسم ماشه که می‌تواند تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل را احیا کند، تلاشی برای فشار بر تهران در صحنه جهانی است. اما ایران، با تکیه بر دیپلماسی هوشمند، اتحاد‌های استراتژیک با شرق و تاب‌آوری اقتصادی، آماده است تا این چالش را به فرصتی برای تقویت جایگاه خود تبدیل کند و معادلات دیپلماتیک را به نفع خود بازنویسی نماید.
دست ایران هم روی ماشه رفت
در مقابل اقدام اروپا برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه، باید یک واکنش سخت نشان داد. اروپایی‌ها تصور می‌کنند طی یک ماه آینده و تا زمان اعلام رسمی فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌ها علیه ایران می‌توانند ایران را وادار به پذیرش شروط خود از جمله دسترسی به تاسیسات هسته‌ای بمباران شده؛ همچنین ذخایر اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصد ایران کنند.
این یک واقعیت است که اروپایی‌ها تصور می‌کنند حتی اگر شدیدترین واکنش را در مقابل ایران اتخاذ کنند، ایران هیچ‌گاه به سمت شدیدترین واکنش نخواهد رفت. این بار اما ایران باید این محاسبه و تصور غلط اروپایی‌ها را تغییر دهد.
ایران باید به طرف اروپایی در عمل نشان دهد متناسب با اقدام اروپایی‌ها واکنش نشان خواهد داد. اقدام اروپایی‌ها در شروع فرآیند فعال‌سازی مکانیسم ماشه، یک ضربه جدی به مذاکرات است، لذا باید با این واقعیت مواجه شوند که اقدام‌شان به مذاکرات آسیب وارد کرده است.
واقعیت این است که تاکنون طرف آمریکایی، اروپایی و صهیونیست، کمترین ملاحظه‌ای در تقابل با ایران نداشته‌اند. آنها هر اقدامی را که از دست‌شان برمی‌آمد علیه ایران انجام دادند. در مقابل اما ایران همچنان نشان داده است ملاحظاتی برای واکنش و عکس‌العمل متناسب با اقدام آمریکا و اروپا دارد. به نظر می‌رسد این یک خطای محاسباتی است. ایران باید به طرف اروپایی نشان دهد در مقابل هر اقدامی از ناحیه آنها، ایران واکنش متناسب و متقابل انجام خواهد داد، بویژه اروپایی‌ها باید این واقعیت را کاملا بفهمند که ایران آماده انجام چیزی است که آنها تاکنون محاسبه نکرده‌اند.
در همین راستا شنیده شده مجلس شورای اسلامی می‌خواهد در مقابل اقدام غیرقانونی و غیرحقوقی تروئیکای اروپا برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه، طرحی ۳ فوریتی در دستورکار قرار دهد که مهم‌ترین مفاد آن خروج از NPT و همین‌طور خروج از پروتکل الحاقی است. در این طرح همچنین قید شده تمام نظارت‌های آژانس بر برنامه هسته‌ای ایران پایان می‌یابد.
در صورتی که این طرح ۳ فوریتی در دستور کار مجلس قرار گیرد؛ هفته جاری در صحن به رای گذاشته خواهد شد. در صورت تصویب این طرح و تایید آن در شورای نگهبان، وزارت امور خارجه و سازمان انرژی اتمی موظفند ظرف یک هفته گزارش اجرای آن را به مجلس ارائه کنند.
این اقدام نمایندگان تاثیر بسیار زیادی بر روند برنامه هسته‌ای ایران و همین‌طور آرایش سیاسی آمریکا و ۳ کشور اروپایی علیه ایران خواهد گذاشت.
تلاش برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره
تروئیکای اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) با ارسال نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل، مکانیسم ماشه را فعال کردند، اقدامی که به ادعای آنها واکنشی به «نقض تعهدات برجامی ایران» است. این سازوکار، مندرج در قطعنامه ۲۲۳۱، امکان بازگشت خودکار تحریم‌های تعلیق‌شده، شامل محدودیت‌های مالی، بانکی و تسلیحاتی، را طی ۳۰ روز فراهم می‌کند. اما این تصمیم، فراتر از مسائل هسته‌ای، ریشه در انگیزه‌های سیاسی دارد: فشار آمریکا برای همسویی اروپا، نگرانی از نفوذ فزاینده ایران در منطقه و تلاش برای جلب حمایت افکار عمومی داخلی در کشور‌های اروپایی که با چالش‌های اقتصادی و سیاسی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
بیشتر بخوانید:
این حرکت، اما برای اروپا ریسک بالایی دارد. ایران، با تجربه‌ای طولانی در مدیریت تحریم‌ها و مذاکرات بین‌المللی، نشان داده که در برابر فشار‌های یک‌جانبه کوتاه نمی‌آید. اروپا، علی‌رغم این گام، همچنان به دنبال راه‌حلی دیپلماتیک است و امیدوار است ایران در بازه ۳۰ روزه پیشنهاد‌هایی برای احیای مذاکرات ارائه دهد؛ این موضوع نشان می‌دهد که ماشه، بیش از یک ابزار تنبیهی، تلاشی برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره با شرایطی جدید است.
ایران در برابر این بحران، رویکردی چندلایه اتخاذ کرده که ترکیبی از دیپلماسی فعال و آمادگی برای پاسخ‌های قاطع است. وزارت امور خارجه ایران اقدام اروپا را «غیرقانونی» و نقض روح برجام خوانده و هشدار داده که این تصمیم می‌تواند همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تحت تأثیر قرار دهد. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه، تأکید کرده که ایران برای هر سناریویی آماده است: از گفت‌و‌گو‌های سازنده برای حفظ منافع ملی تا اقدامات متقابل فنی، مانند افزایش سطح غنی‌سازی اورانیوم یا کاهش دسترسی بازرسان آژانس.
در حوزه سیاسی، اظهارات فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، مبنی بر احتمال بازنگری در تعهدات ایران به پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، پیامی روشن به غرب است: ایران خطوط قرمز خود را حفظ خواهد کرد. با این حال، این موضع‌گیری‌ها بیش از آنکه نشانه تقابل یک‌جانبه باشد، بخشی از استراتژی ایران برای بازگرداندن مذاکرات به مسیری عادلانه است. ایران در گذشته، به‌ویژه در مذاکرات منتهی به برجام در سال ۲۰۱۵، نشان داده که می‌تواند با ترکیب انعطاف دیپلماتیک و نمایش قاطعیت، معادلات را به نفع خود تغییر دهد. این بار نیز، تهران با حفظ تعادل بین مذاکره و مقاومت، آماده است تا گره دیپلماتیک اروپا را باز کند.
