تیتربرتر: شیرینکنندههای مصنوعی این روزها در میان مردم بسیار محبوباند؛ اما پژوهش اخیر محققان هشداری جدی دربارهی این ترکیبات بههمراه دارد.
طبق ادعای مقالهای که بهتازگی پژوهشگران دانشگاه ساسکس منتشر کردهاند، هنوز بیخطربودن مصرف رایجترین شیرینکنندهی مصنوعی جهان کاملا تأیید نشده است. پروفسور اریک مایلستون و دکتر الیزابت داوسون نقایص جدی موجود در فرایند اطمینانبخشی مجدد سال ۲۰۱۳ سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) را دربارهی بیخطربودن آسپارتام (Nutrasweet) عنوان کردند. در این مطالعهی جدید، به این نکته اشاره میشود که هیئت EFSA به تمام ۷۳ مطالعهی نشاندهندهی احتمال مضربودن آسپارتام اهمیتی نداد؛ درحالیکه به ۸۴ درصد از مطالعات نشاندهندهی بیخطربودن این ماده اهمیت داد.
از سال ۱۹۷۴، پژوهشگران مختلفی دربارهی خطر بروز آسیب مغزی، سرطان ریه و کبد، ضایعات مغزی و اختلالات عصبی اندوکراین حاصل از مصرف آسپارتام هشدار دادند که در سرتاسر جهان در هزاران محصول غذایی ازجمله نوشیدنیهای رژیمی یافت میشود. پروفسور مایلستون، کارشناس سیاستهای ایمنی مواد غذایی، تعلیق مجوز فروش یا استفاده از آسپارتام در اتحادیهی اروپا را خواستار شد تا زمانیکه بازرسی مجدد از شواهد مربوط ازجمله اسناد مهم انجام شود که بهگفتهی وی، قبلا از این پرونده کنار گذاشته شده است. همچنین، وی بهدنبال اصلاحاتی درزمینهی فرایندهای مرتبط با تأیید ایمنی غذایی اتحادیهی اروپا ازجمله پایاندادن به بحث در جلسات پشت درهای بسته بود. او گفت:
تجزیهوتحلیل ما از شواهد نشان میدهد اگر معیارهایی که هیئت EFSA از آنها برای ارزیابی نتایج مطالعات اطمینانبخشی مجدد استفاد کرده است، بهطور ثابت برای ارزیابی نتایج مطالعاتی استفاده میشد که نشان میدادند آسپارتام ممکن است ناسالم باشد، آنها مجبور بودند نتیجهگیری کنند شواهد کافی وجود دارد که نشان میدهد آسپارتام ازنظر ایمنی پذیرفتنی نیست.
این پژوهش نیز حامی این استدلال است که مجوز فروش یا استفاده از آسپارتام باید در سرتاسر اتحادیهی اروپا معلق شود تا زمانی که تمام شواهد باردیگر بررسی و بهشیوهای شفاف و قانعکننده به پرسشهای مردم و منتقدان پاسخ داده شود. ازجمله نقایصی که پژوهشگران دربارهی این موضوع در مقالهی خود ذکر کردهاند، عبارتاند از:
- نقص دستورالعملهای EFSA درزمینهی شفافیت ارزیابی ریسک در چندین زمینه
- درنظرگرفتن معیارهای ضعیف برای پذیرش مطالعات منفی که موجب شد مطالعاتی نیز مدنظر قرار گیرند که قبلا با عنوان ناکافی یا بیارزش خوانده شده بودند.
- تعریف معیارهای سختگیرانه برای مطالعات مثبتی که نشاندهندهی اثرهای منفی بودند. بسیاری از این مطالعات از بیشتر مطالعاتی که نشان میدادند مصرف آسپارتام بیخطر است، بسیار مطمئنتر بودند.
- ناهنجاریهای گیجکنندهی ثابتشدهای مانند فرضیات ناسازگار و تصدیق نشده
مایلستون گفت:
از این پژوهش آشکار است که دانشمندان EFSA بسیاری از نارساییهای مطالعات اطمینانبخشی مجدد را بهرسمیت نشناختهاند؛ اما بهجای آن، روی نقایص جزئی مطالعاتی پافشاری کردهاند که در آنها نشان داده میشد آسپارتام ممکن است ناسالم باشد. براساس این پژوهش، این سؤال که «آیا منافع تجاری ممکن است روی گزارش هیئت تأثیرگذار بوده باشد؟» را نمیتوان بهکلی کنار گذاشت؛ زیرا تمام این جلسات پشت درهای بسته برگزار شده است.
تیم لنگ، استاد دانشگاه لندن معتقد است:
این مقاله مهم و بجا است. توصیهی جهانی این است که مصرف شکر کاهش پیدا کند و هنوز بسیاری از محصولات غذایی، بهویژه نوشیدنیهای شیرین، با استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی شیرین میشوند. مایلستون و داوسون کمک میکنند تا افشا شود هدف از این استراتژی چه بوده است: تداوم شیرینکردن رژیم غذایی. مطمئنا استراتژی سالم این است که فرهنگ شیرینکردن را کنار بگذاریم و غذاها و نوشیدنیهایی با شیرینی کمتر را رواج دهیم.
اسپلندا
شیرینکنندهی مصنوعی سوکرالوز که با نام اسپلندا (Splenda) به بازار عرضه میشود، در محصولاتی مانند نوشیدنی گازدار رژیمی و آدامس بهطورگسترده استفاده میشود. براساس مطالعهای جدید، این محصول میتواند به مواد DNA داخل سلولهای ما آسیب برساند.
بهگزارش ساینسآلرت، ازآنجاکه DNA حاوی کدهایی است که وظیفهی چگونگی رشد و حفاظت از بدن ما را برعهده دارند، چنین آسیبی مشکلی جدی بهشمار میآید که میتواند مشکلات متعدد سلامتی را برایمان بههمراه داشته باشد. نگرانی پژوهشگران در این زمینه بسیار جدی است. آنان اکنون از سازمانهای استاندارد غذا میخواهند تا وضعیت ایمنی شیرینکنندهی یادشده را بررسی کنند.
اصطلاح فنی کاربردی برای موادی که DNA را میشکنند، ژنوتوکسیک است و مطالعهی اخیر بهطورخاص سوکرالوز-۶-استات را بررسی کرده است. طبق مطالعهای که سال ۲۰۱۸ روی موشها انجام شد، این ترکیب شیمیایی زمانی تولید میشود که سوکرالوز خورده و در بدن متابولیزه شود.
سوزان شیفمن، مهندس زیستپزشکی از دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی میگوید: «سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) بهمنظور درنظرگرفتن همهی جوانب این موضوع، آستانهی نگرانی سمشناسی برای همهی مواد ژنوتوکسیک را ۰٫۱۵ میکروگرم در روز برای هر فرد در نظر گرفته است.»
بهگفتهی شیفمن، مطالعهی آنها نشان میدهد که مقدار کمی از سوکرالوز-۶-استات در یک نوشیدنی روزانه که با این ماده شیرین شده است، از استاندارد تعیینشده فراتر میرود. او تأکید میکند که این مقدار حتی میزان سوکرالوز-۶-استات تولیدشده در بدن بهعنوان متابولیت پس از مصرف را نیز بهحساب نمیآورد.
بهعبارتدیگر، سوکرالوز-۶-استات قبل از مصرف در این نوشیدنیها وجود دارد؛ اما حتی بیشتر از این مقدار هم پس از مصرف در معدهی ما تولید میشود. سوکرالوز درواقع از نسخهی اصلاحشدهی سوکرالوز-۶-استات بهدست میآید که از سنتز قند ساکارز تولید میشود.
محققان در این مطالعه مجموعهای از آزمونهای آزمایشگاهی را روی سلولهای خونی انسان و بافت دیوارهی روده انجام دادند تا واکنش بدن به سوکرالوز و ترکیب سوکرالوز-۶-استات را مشاهده کنند. در این پژوهش، آزمایشهایی نیز روی فعالیت ژنتیکی سلولهای روده انجام شد. تمام این آزمایشها از روشهای تحلیل استاندارد برای تشخیص آسیب DNA استفاده میکردند.
آزمایشهای انجامشده نشاندهندهی سازوکارهای ژنوتوکسیک و کلاستوژنیک (رشتههای شکستن DNA) بودند و افزایش ژنهای مرتبط با التهاب و استرس اکسیدکننده و سرطان را نیز تأیید میکردند. علاوهبراین، پوشش روده طی این آزمایشها آسیب دیده بود.
شیفمن میگوید: «ما به این نتیجه رسیدیم که هر دو مادهی شیمیایی ساکارز و سوکرالوز-۶-استات باعث بروز «نشتی روده» میشوند.» بهگفتهی وی، این مواد شیمیایی دراصل دیوارهی روده را نفوذپذیرتر میکنند و به «اتصالات محکم» یا خطوط اتصالی که در آنها سلولهای دیوارهی روده به یکدیگر متصل میشوند، آسیب میرسانند.
رودهی نشتکننده بدینمعنا است که مواد غذایی نیمههضمشده و سموم میتوانند به جریان خون نفوذ کنند. این وضعیت بهدلایل مختلفی ایجاد میشود و میتواند عواقبی را برای بسیاری از قسمتهای بدن بههمراه داشته باشد.
محققان به پشتوانهی مطالعهی جدید هشدار میدهند که مردم باید مصرف سوکرالوز و مواد غذایی حاوی این ترکیب را متوقف کنند. پیشازاین و براساس تحقیقاتی که نشان میداد سوکرالوز بدون ایجاد هیچ تغییری از بدن دفع میشود، این ماده تأییدیهی نظارتی دریافت کرده بود؛ اما یافتههای جدید با نتایج قبلی در تناقض هستند.
تأییدیهی نظارتی قبلی سوکرالوز اکنون به بازنگری نیاز دارد. محققان بر این باورند که تحقیقات بیشتر میتواند اثرهای خطرناک بالقوهی قرارگرفتن درمعرض سوکرالوز-۶-استات را با دقت بیشتری بررسی کند.
طبق گفتههای شیفمن، پژوهش اخیر باعث ایجاد نگرانیهایی دربارهی تأثیرات بالقوهی سوکرالوز و متابولیتهای آن روی سلامتی شده است. او درادامه میگوید: «زمان آن فرارسیده است که وضعیت ایمنی و نظارتی سوکرالوز را بررسی کنیم؛ زیرا شواهد نشان میدهند که این ماده خطرهای زیادی دارد.»
