شیراز پر افتخار جلوه گاه با شکوه خداوندی و مرکز تلولو انوار الهی فرزندان موسی بن جعفر (ع) است . شیراز شهر راز و نیاز، شهر عشق و هنر، مهد اندیشه های عارفانه و عاشقانه است. شیراز شهر فارسیان پاک و مهربان و باصفا است، شیراز قبله گاه مومنان با خداست. شیراز جنّت مکان به القاب شریف و زیبا مزین است.دارالفضل، دارالسلام، دارالملک، دارالعلم و دارالولایه از این نمونه است.

بر اساس نوشتارهای الواح گلی کشف شده در تخت جمشید نام شیراز با واژه های تی رازی ایش و شی رازی ایش ذکر کرده است که نشان گر قدمت این شهر با عظمت در دوره های پیش از اسلام است ( متن دو خشت شماره 42 و 60 ).

 شیر در فارسی اوستایی بمعنی شهر است و راز در زبان بمعنی اسرار میباشد.بر حسب اصول دستوری چون دو حرف هم جنس کنار هم واقع شوند یکی حذف میشود، شیرراز ، شیراز میگردد بمعنی شهر راز.

فرهنگ و رسوم کشور عزیز ما ایران میراث ارزشمندی است که باید چون گوهری آن را پاس بداریم. اگر زندگی ماشینی و تمدن مادی ما را از فرهنگ و آداب افتخار آفرینمان دور سازد از ایرانی بودنمان نیز تنها نامی خواهیم داشت .پیروزی ما در برابر هجوم بنیان برافکن تمدن غرب و پیشرفت تکنولوژی ، استفاده کردن از آن در عین بستگی عاطفی به معتقدات و رسوم خویش و تعلق خاطر داشتن به آداب و فرهنگ قوم فرهیخته ایرانی خواهد بود. به عنوان مثال یک ترانه محلی مظهری است از زیبایی و طرز اندیشه مردم یک ناحیه که گویی عواطف دلهای پرشور و نشانگر روان لطیف آنان است. 

                                      سلام ای شهر شیخ و خواجه شیراز سلام ای شهر عشق و مدفن راز «شهریار»

 در این بخش جذاب به معرفی زیبا و خاص ترین سوغات شهر زیبای شیراز و هم چنین معرفی مکان های تاریخی، مذهبی و گردشگری شیراز می پردازیم .

معرفی سوغات و صنایع دستی شهر شیراز

شیراز یکی از شهرهای بزرگ ایرانه، که روزانه توجه تعداد زیادی گردشگر داخلی و خارجی رو به خودش جلب می‌کنه.
نام شیراز در کتاب‌ها و اسناد تاریخی، به نام‌های مختلفی مثل «تیرازیس»، «شیرازیس» و «شیراز» به ثبت رسیده است.

شیراز در بخش مرکزی استان فارس، در ارتفاع ۱۴۸۶ متری از سطح دریا و در منطقه کوهستانی زاگرس قرار گرفته است.
این شهر از سمت غرب به کوه دراک، از سمت شمال به کوه‌های بمو، سبزپوشان، چهل‌ مقام و باباکوهی که از رشته‌کوه‌های زاگرس هستند، محدود شده‌ و دارای آب و هوای معتدلی است.

جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی شیراز بسیار زیاده و همین دلیلی شده که، همواره گردشگران بسیاری رو به سمت خودش جذب کنه.

در سفر به شیراز، شاید اولین چیزی که نظر همه گردشگران رو به خودش جلب می‌کنه، وجود هنرهای مختلف باشد.یکی از اسانترین راه‌های شناخت مردم هر منطقه، از نظر علایق و نوع کار، مطالعه صنایع دستی آنهاست.صنایع دستی شیراز به طور قابل توجهی غنی هست. به طوری که امکان نداره گردشگری به شیراز سفر کنه و از صنایع دستی اون چیزی نخره.هنردوستان و عاشقان صنایع دستی شیراز” خاتم کاری، یکی از زیباترین صنایع دستی شیراز

خاتم کاری 

یکی از ارزشمندترین و زیباترین صنایع دستی شیراز، خاتم کاری است. خاتم کاری، از کنار هم قرار دادن تکه‌های چوبی عاج، استخوان، برنج و طلا منظم و ظریف در رنگ‌های متفاوت درست می‌شود. با دیدن این هنر، به صبر، حوصله و دستان هنرمند خالق آن پی خواهید برد.

برای ساخت خاتم، چوب را با دستگاه‌های مخصوص به اندازه کوچک و چند ضلعی (پنج، شش، هفت، هشت و یا ده ضلعی) برش می‌دهند. از چوب‌های آبنوس، فوفل، گردو، بقم، عناب، نارنج، کهکم و کبوده و انواع استخوان و عاج فیل استفاده می‌کنند.کیفیت عالی خاتم شیراز در مقایسه با خاتم اصفهان قابل قیاس نیست.

قدیمی‌ترین خاتم کاری ایران مربوط به منبر خاتم کاری در مسجد جامع عتیق شیراز با قدمتی بیش از هزار سال و سقف ایوان اصلی مسجد جامع عتیق شیراز، مربوطه به سده هشتم هجری (سده چهاردهم میلادی) می‌باشد. اوج شکوفایی آن در عصر صفویه بوده است. دهخدا هنرخاتم کاری را این چنین تعریف می کند:

“آنکه پاره‌های استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتم‌سازی عمل خاتم‌ساز را گویند.”

معرق کاری، پرآوازه ترین صنایع دستی شیراز

معرق کاری یکی دیگر از صنایع دستی این شهر پرآوازه می‌باشد. پیشینه این هنر به طور یقین مشخص نیست. اما آنچه مسلم است، این هنر از هند وارد ایران شده و هنرمندان چیره‌دست ایرانی آن را گسترش داده‌اند. و با هنر و سلیقه خود رنگ و بویی دیگر به آن بخشیده‌اند.

در ابتدا هندیان با تلفیقی از چوب و فلز معرق کاری می‌کردند و با شیوه امروزی متفاوت بود. برخلاف هنرمندان هندی، ایرانیان در ساخت معرق، از چوب‌های دیگر با رنگ‌های متنوع، استفاده می‌کردند.

این تزیین به نقوش اسلیمی و پنج رنگ چوب‌های آبنوس، گلابی، توت، فوفل و سنجد محدود می‌شد. و سطح تکیه‌گاه صندلی، میز، بوفه، در با معرق تزیین می‌کردند.

بهترین نمونه‌های معرق کاری را می‌توان در بازار وکیل شیراز مشاهده کرد که حاصل زحمت هنرمندان شیرازی می‌باشد.

نقره کاری، ارزشمندترین صنایع دستی شیراز

در طول بازار وکیل شیراز، ظروف سیمین و براقی، حتما شما را به سمت خود خواهد کشاند.این ظروف به شیوه نقره کاری ساخته شده و یکی از صنایع ارزشمند شیراز است.زیورآلات نقره نیز یک سوغات بسیار عالی برای بانوان با تنوع بسیار زیاد می‌باشد.نقره کاری شاخه‎‌ای از هنر فلزکاری است، که با فلز نقره و شکل‌دهی آن انجام می‌شود.

منبت کاری، قدیمی‌ترین صنایع دستی شیراز

هنر منبت کاری شامل کنده کاری و حکاکی روی چوب است. که یکی از صنایع دستی ایران می‌باشد. برای منبت کاری باید طرح و نقشی دقیقی باشد تا بتوان آن را با ظرافتی قابل تحسین اجرا کرد.کلمه منبت برگرفته از کلمه “نبات” است. چون نقش و گل و گیاه بر روی چوب کنده می‌شود، شبیه روییدن گیاه بر روی آن می‌باشد.
بنابر اعلام سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، شهر آباده استان فارس به عنوان شهر جهانی منبت ثبت جهانی شد. اساس هنر منبت اصیل ایرانی از آباده نشأت گرفته است.

قدیمی‌ترین اثر منبت مربوط به تاریخ نیمهٔ اول قرن سوم هجری قمری می باشد. و آن یک لنگه در چوبی متعلق به مسجد جامع عتیق شیراز است که در دوره عمروبن لیث صفاری ساخته شده است.
این منبت کاری، دارای زیرسازی از چوب تبریزی می‌باشد. و روی آن با خلال‌هایی از چوب گردو و نقوش پر ضلعی بسیار زیبایی زینت شده است.

قلمزنی، هنری چند هزار ساله در صنایع دستی شیراز

پژوهشگران صنایع دستی اعتقاد دارند که، سبک هنری قلم زنی در شیراز، پیرو سبک هنری مورد استفاده سکاها، هخامنشیان و ساسانیان است. در استان فارس، هنر قلمزنی دارای سابقه‌ای چند هزار ساله است. و در دوره‌های مختلف تاریخی فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است. طرح‌ها و نقوشی که در قلمزنی شیراز بکار می‌رود، به طرح‌های شیرازی شهرت دارد. و این طرح‌ها به صورت طرح تخت‌ جمشیدی، گل و مرغ و تصاویری از شاهنامه است.

یکی از جذابیت‌های بازار وکیل شیراز، دیدن هنرمندان زبردستی است، که با چکشی بر روی ظرفی فلزی نقش می‌افکنند. صدای ضربات ظریفی که به وسیله چکش بر بدنه ظرف ایجاد می‌شود، موسیقی لذت‌بخشی ایجاد می‌کند، که شنیدن آن در بستری از فرهنگ و سنت بسیار جالب است. قلمزنی در واقع یکی از صنایع دستی مهم شیراز، از شاخه فلزکاری و حک نقوش بر روی اشیا یا ظروفی از جنس طلا، نقره، مس و برنج می‌باشد.

میناکاری، هنری آزمایشگاهی در میان صنایع دستی شیراز

یکی دیگر از صنایع دستی شیراز، میناکاری است که امروزه اکثراً بر روی مس انجام می‌شود. میناکاری، هنر تزئین ظروف و اشیای فلزی با اکسید فلزات است. که با حرارت دیدن به رنگی خاص تغییر پیدا می‌کنند. میناکاری، هنری آزمایشگاهی می‌باشد، که خطوط، نقش و نگاری رو ظرف با کمک آتش، ایجاد می‌شود. هر فلز رنگ خاص خود را ایجاد می‌کند. قدمت این هنر به پنج هزار سال می‌رسد و اوج آن به دوره صفویه برمی‌گردد. مرکز تولید محصولات میناکاری، شهر شیراز و اصفهان است.

شیشه گری، بلوری‌ترین صنایع دستی شیراز

شیشه‌گری هنر شکل دادن به شیشه می‌باشد. هنرمند شیشه گر، ابتدا شیشه را حرارت می‌دهد تا نرم و نیمه مایع شود. سپس بوسیله ابزار مخصوص یا دمیدن اشکال زیبایی را با آن پدید می‌آورد.

شیشه را از ترکیب سیلکیکات‌های قلیایی و ذوب آن در کوره به دست می‌آورند و در نهایت جسمی شفاف، ظریف و شکننده به دست می‌آید. از روزگاران دور این هنر در سایر قسمت‌های ایران متداول بوده است و نمونه‌های آن را می‌توان در موزه‌های داخل و خارج از کشور مشاهده کرد. از زمان هخامنشیان، شواهد اندکی در مورد استفاده از شیشه موجود می‌باشد. به علت توجه خاص به این رشته در سلسله صفوی، کارگاه‌های شیشه گری در شیراز و اصفهان ساخته شدند. و هنرمندان، تحت تعلیم تعدادی از بلورسازان ایتالیایی قرار گرفتند.

شیشه گری، امروز یکی از صنایع بسیار زیبا و ارزشمند شیراز می‌باشد و اشیای شیشه‌ای، در طرح‌های جالب و متنوع به دست هنرمندان شیرازی ساخته می‌شود.

آینه کاری، منحصر بفردترین صنایع دستی شیراز

این هنر از بریدن قطعات آینه و ایجاد طرح و نقش که از کنار هم قرار دادن تکه‌های آینه به وجود می‌آید، حاصل می‌شود. هنر آینه‌کاری در شهرهای شیراز، تهران، مشهد، اصفهان و قم رایج بوده است. اما هنر آینه‌کاری شیراز به دلیل کیفیت و مرغوبیت بالا شهرت خاصی دارد. منحصر به‌فردترین آینه‌کاری‌ها را می‌توان در بارگاه مقدس احمدابن‌موسی(ع)، خانه‌های نصیرالملک، نارنجستان قوام و زینت‌الملک قوام یافت.

مینیاتور، هنری مکتبی در میان صنایع دستی شیراز

مینیاتور، واژه‌ای است، که برای صنایع ظریف و کوچک به کار می‌رود. و نشان دهنده دقت نظر و ظرافت هنرمندان می‌باشد. این کلمه در ایران به یک نوع نقاشی می‌گویند که قدمتی طولانی دارد. قدمت مینیاتور ایرانی به پیش از ظهور اسلام می‌رسد. که با عرفان و تفکرات اسلامی ادغام گردید.
به مرور زمان مینیاتور در ایران دستخوش تغییرات زیادی شد. و مکاتب گوناگونی با خصوصیات خاص خود به وجود آمدند. مانند: مکتب شیراز، مکتب تبریز، مکتب قزوین، مکتب هرات، مکتب اصفهان.

مکتب شیراز به دو دوره تقسیم می‌شود. دوره اول، سده هشتم هجری قمری و دیگری سده نهم هجری قمری.از معروفترین آثار دوره اول، نگاره‌های ورقه دگلشا می‌باشد. از مشخصه‌های نقاشی شیراز می‌توان به استفاده از رنگ‌های روشن و نقوش تزیینی، طراحی ماهرانه تر، قلم‌گیری ظریف صخره‌ها و پیکرها اشاره کرد. از بهترین نمونه‌های نگاره‌های دوره دوم، خاوران نامه به تاریخ ۸۸۲ هجری قمری و نسخهٔ جنگ اسکندر سلطان را می‌توان نام برد. امروز مینیاتور یکی از زیباترین صنایع دستی شیراز به حساب می‌آید. 

گیوه دوزی، خاکی‌ترین صنایع دستی شیراز

گیوه نوعی پاپوش تابستانه، سبک و بادوام برای راهپیمایی‌های طولانی می‌باشد. و از جمله صنایع دستی ایران است. در استان فارس، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه و اصفهان تولید گیوه رواج دارد.

تمام مراحل تولید این پاپوش به صورت دستی است. و عموماً از نخ ابریشم، نخ قالی، و کف آن از چرم، پارچه یا لاستیک است. چهار مرحله در ساخت گیوه باید طی شود. که عبارتند از: چرم سازی، رویه بافی، تخت کشی و گیوه دوزی. در آباده و قلات شیراز، گیوه بافی رواج دارد و یکی از صنایع دستی این خطه به شمار می‌رود.

​​​​

نمدمالی، صنایع دستی شیراز

نمد به پارچه‌ای کلفت که از کرک یا پشم مالیده ساخته شده می‌گویند. و از آن کلاه، فرش و جامه تهیه می‌کنند. نمدمال : آنکه پشم و کرک را بمالد و نمد سازد.

نمدمالی ونمدگری : عمل و شغل نمدمال و نمدگر.

کهن‌ترین روش تهیه کفپوش که تاکنون شناخته شده، نمدمالی است. درست کردن آن کاری سخت و زمان‌بر می‌باشد. و به دستان هنرمند و توانمند مردان ایرانی برای شکل دادن به پشم و تهیه کفپوش نیاز می‌باشد. درهم تندیدن الیاف از خاصیت طبیعی پشم است و همین ویژگی موجب تولید دست بافته‌ای بادوام می‌شود. نقش‌های موجود در نمد، ابتدا با پشم‌های رنگی روی یک پارچه کرباس طراحی می‌شود. و سپس پشم حلاجی شده را روی آن قرار می‌دهند و پارچه را می‌پیچند. سپس با رطوبت و فشار دایم، آن را آماده می‌کنند.

قالی شیراز، سرآمدترین صنایع دستی شیراز

روستاییان و عشایر فارس قالی‌هایی از الیاف پشم، ابریشم و پنبه می‌بافند، که به قالی شیرازی معروف است. این قالی‌ها در نوع خود، منحصر به فرد و زیبا هستند. ایل باصری، یکی از ایلات استان فارس می‌باشد، که از سرآمدترین ایلات قالی باف ایران هستند. قالی آن‌ها یکی از مرغوب‌ترین نوع قالی‌ها در سطح کشور بوده و رنگ نارنجی مشخصه قالی‌های ایل باصری می‌باشد. قالی‌های شیراز را براساس ویژگی‌های ظاهری به دو دسته تقسیم می‌کنند. دسته اول قالی‌هایی با نقشه‌های خیالی بافته دست عشایر. و دسته دوم، قالی‌هایی با نقوش هندسی و متقارن. قالی‌های شیراز، اغلب به رنگ‌های ارغوانی، سرمه‌ای، سفید، آبی، لاکی، صورتی، سرخابی، قهوه‌ای، دوغی، طلایی، انواع سبز و زرد بافته می‌شوند.

گلیم بافی، هنری قشقایی در میان صنایع دستی شیراز

گلیم یکی از انواع کف پوش، زیرانداز و پوششی است. که از موی بز، پشم گوسفند یا سایر چارپایان و ابریشم یا مخلوطی از آن‌ها بافته می‌شود.

گلیم گل برجسته یا گلیم سوزنی، از بافته خاص منطقه استان فارس به ویژه ایل قشقایی می‌باشد. نقوش آن‌ها معمولاً به صورت نقوش متنوع هندسی می‌باشد. زنان ایل قشقایی برای بافت این گلیم‌ها معمولاً از نقشه استفاده نمی‌کنند. طرح‌ها ذهنی هستند و نسل به نسل این سبک بافت، انتقال یافته است. این نقش و نگارها با رسوم و سبک زندگی مردم این منطقه ارتباط دارد. این دست بافته‌های تحسین برانگیز، در سایزهای مختلف و رنگ‌های متنوع، در بازار وکیل شیراز دیده می‌شوند. برای رنگرزی الیاف از رنگ‌های طبیعی گیاهی یا شیمیایی استفاده می‌شود.

جاجیم بافی

اگر طول بازار وکیل شیراز را قدم بزنید، کفش، کیف، پارچه و رواندازهایی می‌بینید که به آن‌ها جاجیم می‌گویند. عشایر فارس معمولاً از جاجیم، برای پوشاندن اثاثیه و رختخواب‌های خود استفاده می‌کنند. آن‌را با نام محلی «پوشن» می‌خوانند. در بافت جاجیم شیراز، بیشتر از رنگ‌های روشناستفاده می‌شود. نقش‌های بکار رفته در جاجیم‌های شیراز حوض، شطرنجی، لوزی، کنگره و غیره هستند.

حصیربافی

حصیربافی از صنایع دستی مردم شهر کازرون استان فارس است. آن‌ها با برگ درخت خرما، ساقه گندم، نی باتلاق، ترکه و غیره سفره حصیری، انواع سبد، انواع ظروف و غیره را تولید می‌کنند. ابزار مورد استفاده در حصیر بافی بسیار ساده و شامل اره، انبر دست، داس، درفش، انواع کارد، رنده، قیچی، سوزن، دفتین و سنگ نفت است.