یکی از مهمترین نگرانیهای عصر هوش مصنوعی، دیگر صرفاً جمعآوری دادهها نیست؛ بلکه این است که فناوریها بتوانند پیش از خودِ انسان، تصویری از هویت او بسازند.
الهه جعفرزاده: محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان، معتقد است این مسئله در مورد کودکان حساسیتی دوچندان پیدا میکند؛ زیرا کودک هنوز در حال شکل دادن به هویت خود است.
او در گفتوگو با توضیح میدهد: «زمانی که سامانههای دیجیتال بهطور مداوم رفتار کودکان را رصد میکنند، بهتدریج تصویری از شخصیت آنان میسازند؛ تصویری که ممکن است سالها پیش از آنکه خود کودک هویتش را بشناسد، او را تعریف کند.»
به گفته سیدناصری، خطر اصلی زمانی شکل میگیرد که سامانههای هوشمند بر اساس رفتارهای گذشته، کودکان را طبقهبندی و برچسبگذاری کنند. در چنین شرایطی، امکان تغییر و کشف مسیرهای تازه در زندگی ممکن است محدود شود. او تأکید میکند: «کودک موجودی در حال رشد است. شخصیت او هنوز کامل نشده و بخش مهمی از فرآیند رشد انسانی در امکان تغییر نهفته است.»
متن کامل این گفتوگو را با عنوان «کودکان زیر ذرهبین فناوری؛ وقتی هوش مصنوعی پیش از خودِ کودک، او را تعریف میکند/ کودکان در جهان آنلاین چه حقوقی دارند؟» در بخوانید.
این پژوهشگر حقوق کودک، مفهوم «آزادی هویتی» را یکی از حقوق مهم کودکان میداند؛ حقی که به انسان اجازه میدهد در طول زندگی خود تغییر کند، خود را بازتعریف کند و مسیرهای تازهای را بیازماید. به اعتقاد او، اگر فناوریها پیش از شکلگیری کامل شخصیت، تصویری ثابت و دائمی از کودک بسازند، بخشی از این آزادی از میان خواهد رفت.
سیدناصری هشدار میدهد که نباید پیشبینیهای فناورانه جایگزین امکانهای انسانی شوند. او میگوید: «کودک باید حق داشته باشد دیگران را غافلگیر کند، تغییر کند و چیزی متفاوت از پیشبینیها باشد.»
از همین منظر است که او از مفهومی نوظهور با عنوان «حق بر ناشناخته ماندن» سخن میگوید؛ حقی که به باور او میتواند یکی از مهمترین حقوق کودکان در عصر هوش مصنوعی باشد.
۴۷۲۳۳
