تیتربرتر: عید نوروز در کشور ما مصادف با یکم فروردین و اولین روز سال است که در این روز ایرانیان مناسبت ها و آداب و رسومی خاصی دارند. نوروز از زمان ایران باستان ریشه دوانده و رسومی با تاریخچه ی غنی که از گذشتگان ما بر جای مانده در این روز نمایان می باشد.

عید نوروز پیام آور سال نو بوده که علاوه بر ایران در افغانستان، روسیه، تاجیکستان، هند، ترکمنستان، قرقیزستان، پاکستان، عراق، گرجستان، سوریه، چین، آلبانی، آذربایجان و ازبکستان این روز تعطیل رسمی است و مردم به جشن و دید و بازدید می پردازند. این جشن باستانی از گذشتگانمان به یادگار مانده و رنگ و بویی خاص و هویتی ایرانی دارد. عید نوروز نشانگر پیوند اقوام بوده و نماد تولد نباتات، موعد رویش و شروع رستاخیز طبیعت خواهد بود. بر اساس باور ما ایرانی ها همراه با طبیعت نیز ما این سال را با لباس نو، خانه ای تمیز و با روح و روان تازه شروع می کنیم.

ریشه یابی نام نوروز

ریشه یابی واژه نوروز برگرفته شده از زبان فارسی میانه بوده و از زبان اوستایی ریشه یابی شده است. طبق گفته مورخان، معادل اوستایی آن navaka raocah می باشد. امروزه این واژه در فارسی دو معنی دارد. یک معنی آن نوروز عام به شمار می رود که به عنوان روز برابری شب و روز و شروع اعتدال بهاری یا همان شروع سال نو جشن گرفته می شود. نوروز خاص دیگر معانیش است که روز ششم فروردین روز خرداد نام دارد و ایرانیان باستان از آن با نام ناودا سردا یا سال نو یاد کرده و این روز را جشن می گرفتند.

ایرانیان آسیای میانه در دوره خوارزمشاهیان و سغدیان، نوروز را با نام نوسارجی و نوسارد بر می شمردند و به عنوان سال نو جشن می گرفتند. بنیانگذار دانشنامه ایرانیکا احسان یارشاطر نام داشت که اعتقاد او بر این بود که متناسب با قواعد آواشناسی، در الفبای لاتین و بر مبنای الفبای فارسی نگارش آن به شکل Nowruz می باشد. امروزه در اکثر متون سیاسی و در نوشته های یونسکو نیز به اینصورت املا بکار می رود. منشا و خاستگاه نوروز به طور صحیح مشخص نشده و در بعضی کتاب های تاریخی بابلیان را منشا آن ذکر کرده اند. با این وجود در ایران آغاز برپا کردن جشن نوروز را به زمان کوروش کبیر در دوران جنگ کوروش به بابل در سال ۵۳۸ در دوران قبل از میلاد نسبت داده اند. در برخی کتب نیز بانی این رسم زرتشت شناخته شده است.

تاریخچه عید نوروز 

منشأ و خاستگاه نوروز به درستی معلوم نیست. در برخی از منابع آن را به بابلیان نسبت داده‌اند. بر این اساس، شروع برپایی جشن سال نو در ایران به سال ۵۳۸ قبل از میلاد، یعنی زمانی که کوروش بزرگ به بابل حمله کرد برمی‌گردد. در برخی منابع هم زرتشت بانی این رسم معرفی شده است.

پیدایش نوروز با جمشید

با جستجو در میان تاریخ گذشتگان هنوز هم نمی‌توان منشا مشخصی را برای پیدایش نوروز پیدا کرد. برخی بر این باورند که نزدیک به سه هزار سال پیش و زمانی که جمشید در این روز از کاخ بیرون آمد و در کنار دریاچه ارومیه آفتاب را دید، نوروز نیز شکل گرفت و باعث شد تا هر سال آن را جشن بگیرند.

عده‌ای نیز بر این باورند که منشا آن از زمانی شکل گرفته که جمشید از آذربایجان عبور کرده و به دستورش تختی برایش آماده کردند. با تابیده­شدن نور خورشید و نورانی شدن تخت، مردم شادی زیادی را تجربه کردند و هر سال به پاس بزرگداشت آن، جشنی را به نام نوروز برگزار کردند.

نوروز قبل از اسلام و با اولین پادشاهی

با وجود تمام داستان‌های راست و دروغی که در مورد تاریخچه نوروز گفته شده، اولین پادشاهی که آن را به رسمیت شناخته کوروش کبیر است. در سال ۵۳۸ بود که او دستور داد تا در این روزهای سال، محیط زیست توسط نظامیان و مجرمان پاکسازی شود و در قبال آن ارتقاء به سربازان داده و عفو به مجرمان را در نظر گرفت.

بر اساس اطلاعاتی که از گذشته به جا مانده جشن نوروز و پایکوبی در آن زمان در تخت جمشید برگزار و از روز ۲۱ اسفند تا ۱۹ فروردین ادامه داشته است. البته عده‌ای می‌گویند که حتی قبل از فتح بابل توسط کوروش نیز در آنجا مراسم نوروز برگزار می‌شد و ساسانیان به مدت شش روز نوروز کوچک و بزرگ را جشن می‌گرفتند و اشکانیان نیز برای آن ارزش زیادی قائل بودند و مراسم خاصی را در آن دوران برگزار می‌کردند.

نوروز متفاوت ساسانیان

بر اسسا تاریخچه نوروز، ساسانیان به گونه‌ای متفاوت نوروز را جشن می‌گرفتند. آنها نزدیک به یک ماه فروردین و قبل از شروع بهار اقدام به برپایی ۱۲ ستون خشتی می‌کردند و کاشت غلات یا حبوبات را هم در میان فعالیت‌های خود قرار می‌دادند. در نهایت در روز ۱۶ فروردین تمام کاشت‌ها بار می‌داد. باور آنها این بود که بار بیشتر دانه‌ها، نمادی از داشتن محصولات بهتر در آن سال است.

رسم دیگری که ساسانیان در ایام نوروز داشتند، پاشیدن آب به سمت هم، روشن­کردن آتش، دادن سکه به عنوان هدیه و عیدی در ایام نوروز بود.

نوروز سلجوقیان پس از اسلام

تاریخچه نوروز بعد از اسلام از دوران سلجوقیان شکل گرفت. در این زمان ستاره‌شناسان ایرانی نوروز را با شروع بهار و ورود آفتاب به برج حمل، ثبت کردند. در نهایت نیز تقویم جلالی ایجاد و تعداد روزهای سال را هر چهار سال یکبار ۳۶۶ روز اعلام کردند.

بیشتر بخوانید:

عید نوروز عید باستانی ایرانیان

اسلام تاکید زیادی را بر عید نوروز دارد و اغلب افراد نیز آن را جشن می‌گرفتند. حتی بسیاری از امامان از عید نوروز به عنوان یکی از مهمترین اعیاد ایرانیان یاد کرده‌اند. امام صادق در حدیثی معروف می‌فرماید:

“روز نوروز روزی است که پروردگاه از بندگانش می خواهد که تنها او را بپرستند و به پیامبر و اولیای ایشان ایمان بیاورند. مطابق با تاریخچه نوروز، همان روزی­ است که جبرئیل بر پیامبر (ص) نازل شده و ابراهیم (ع) بت­های قوم خود را می شکند. روزی که حضرت محمد، علی (ع) را بر دوش خود گرفته تا بت­های قریش را در خانه خدا به زمین انداخته و آن ها را خرد کرد…”

نوروز سمبل پیروزی خوبی بر بدی

مطابق با تاریخچه نوروز، اجداد ما این روز را یک سمبل از پیروزی خوبی بر بدی می‌دانستند. دعای غلبه گرمای نیمروز و ماه‌های تابستان در این روزها خوانده شده و غول زمستانی به زمین ریپتون و زیر زمین می‌رود. به همین دلیل آب‌هایی که در زیرزمین هستند، گرم می‌ماند.

در نتیجه گیاهان و درختان ریشه‌شان حفظ می‌شود و دیگر مرگ به سراغشان نمی‌آید. نوروز بر اساس عقاید مردم در این دوران، نمادی از پیروزی خوبی بر بدی است.