به گزارش تیتر برتر: شیوع کرونا در سال 99، اقتصاد ایران را در یک وضعیت رکود همراه با نا اطمینانی قرار داده است. کاهش تقاضا برای صادرات محصولات ایران (و به ‌طور‌کلی کاهش تجارت جهانی) تقاضای کل را از‌طرف تجارت خارجی متأثر می‌کند. در بخش داخلی نیز تقاضای کل هم به‌دلیل کاهش درآمد خانوار و هم کاهش برخی کالاها و خدمات که به شیوع بیشتر ویروس منجر می‌شوند (مانند حمل‌و‌نقل، رستوران و هتلداری، پوشاک و ...) تحت تأثیر قرار می‌دهد. از‌طرف‌دیگر عرضه کل اقتصاد نیز به‌دلیل اختلال در شبکه تأمین مواد اولیه و محدودیت فعالیت‌ برخی از واحدهای صنفی، با شوک عرضه مواجه شده است.

تاثیر کرونا بر اقتصاد جهان

بانک توسعه آسیایی 3 سناریو مختلف را در رابطه با هزینه مقابله با شیوع ویروس کرونا (کووید-19) و همچنین زیان ناشی از آن پیش بینی و اعلام کرده که در صورت تداوم شش ماهه شیوع کرونا٬ این ویروس احتمالا 346.9 میلیارد دلار به اقتصاد جهان ضربه خواهد زد.

بنا براین گزارش٬ بهترین سناریوی ممکن ضرر 76.6 میلیارد دلاری جهان در صورت تداوم دو ماهه ویروس است. همچنین ضرر 155.9 میلیارد دلاری برای تداوم سه ماهه و ضرر 346.9 میلیارد دلاری در صورت ادامه شش ماهه این ویروس پیش بینی شده است.

بنابراین تخمین زده می‌شود، رشد اقتصادی امسال در کشورهای در حال توسعه آسیا و جهان به دلیل شیوع این بیماری کاهش یابد. در هر سه این سناریوها٬ ضرر چین دو سوم کل ضرر جهانی خواهد بود. سایر کشورهای جهان نیز به میزان برابری از ویروس کرونا متضرر خواهند شد.

آینده اقتصاد ایران بعد از کرونا

کاهش عرضه و تقاضا در پی شیوع کرونا

شیوع ویروس کرونا به متأثر شدن تقاضای کل و عرضه کل اقتصاد منجر میشود. کاهش تقاضا ناشی از موارد زیر است:

•  کاهش تقاضای مصرفی خانوارها ناشی از عدم تمایل خرید (عمدتاً برای بخشهای خدماتی) بهدلیل مالحظات بهداشتی.
• کاهش تقاضای مصرفی خانوارها ناشی از کاهش درآمد (برای خانوارهایی که شغل آنها در این شرایط آسیبدیده است).
• کاهش تقاضای مصرفی خانوارها بهخصوص برای کاالهای بادوام و افزایش پسانداز احتیاطی به دلیل نااطمینانی از آینده.
• کاهش صادرات بهدلیل مالحظات بهداشتی کشورهای طرف تجاری.

تأثیرات کرونا بر فقر

همانطور که اشاره شد، شیوع کرونا باعث رکود اقتصادی در کل دنیا و ازجمله ایران خواهد شد. رکود به معنای کوچک شدن کیک اقتصاد بوده و بنابراین بیشتر گروهها کاهش در درآمد حقیقی را خواهند داشت. اما باید توجه داشت که دهکهای پایین درآمدی بیشتر صدمه خواهند دید. برخی از ویژگیهای گروههای پایین درآمدی باعث میشود تا تأثیر شوک ناشی از کرونا در این گروهها بیشتر باشد، در این میان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. درآمد ناشی از شغل

در میان فقرا و گروههای آسیبپذیر درآمد ناشی از شغل اصلیترین یا حتی تنها منبع درآمدی است. بنابراین از دست دادن شغل و یا کاهش درآمد ناشی از شغل به شدت بر وضعیت معیشتی فقرا اثرگذار خواهد بود.

مطالب مرتبط: ضرر کرونا بر اقتصاد دنیا قابل جبران است؟

2. اشتغال در بخش غیردولتی

درحالی که در دوره شیوع کرونا و تعطیلیهای ناشی از آن، کارمندان بخش دولتی کمترین آسیب را خواهند دید، شاغلان در بخش خصوصی و بهخصوص (کارکنان مستقل) در مشاغل متأثر از کرونا، بسیار تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. نگاهی به چگونگی توزیع کارکنان بخش دولتی و خصوصی نشان میدهد 1 که از میان گروه شغلی »مشاغل ساده« که دارای کمترین درآمد از میان مشاغل هستند، تقریباً هیچ یک از کارکنان دولت در میان فقرا قرار ندارند.

کوچک بودن ارقام ستون دوم جدول بالا بدین معناست که بخش اعظم کارکنان شاغل در بخش دولتی (حتی1 در مشاغل ساده) در اغلب استانها، جزء گروههای فقیر نیستند. این جدول بالا پیام مهم دربردارد: اول آنکه برخالف آنچه به طور معمول در سیاستهای حمایتی دولت به اجرا گذاشته میشود (مانند اعطای سبد کالا به کارمندان دولت)، شاغلاندر بخش دولتی به هیچ وجه نباید در اولویت دریافت کمکهای حمایتی قرار گیرند. دوم آنکه در بحران ناشی از کرونا، وضعیت فقرای شاغل در مشاغل ساده بهعلت سهم بالاتر اشتغال در بخش خصوصی، نسبت به غیر فقرای شاغل در مشاغل ساده )بهعلت سهم بالاتر اشتغال در بخش دولتی( بدتر خواهد شد و این امر منجر به بدتر شدن وضعیت توزیع درآمد خواهد شد.

3. استخدام در مشاغل فصلی و پاره وقت

بخش زیادی از گروههای پایین درآمدی در مشاغل فصلی که در شش ماهه اول سال دارای درآمد است مشغول بهکار هستند. این گروه از شاغلان به طور معمول تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی نیز نیستند و به راحتی شغل خود را از دست داده و از مزایای بیمه بیکاری نیز نمیتوانند بهرهمند باشند. مشاغل فصلی به خصوص در شهرهای کوچک که در انتظار مسافران نوروزی بودند، بسیار تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.

۴ .درصد پایین پوشش بیمه تأمین اجتماعی (بیمه بازنشستگی) در دهکهای پایین

نگاهی به وضعیت اشتغال در دهکهای مختلف درآمدی در سال 1397نشان میدهد که در حدود 77 درصد از خانوارهای ایرانی حداقل دارای یک نفر شاغل در این سال بوده ان. به طوریکه توزیع آن در میان دهکهای مختلف درآمدی دارای اختلاف چشمگیری نیست. یعنی آنچه دهکهای مختلف درآمدی را از یکدیگر متمایز میکند، اشتغال یا بیکاری نیست، بلکه درآمد حاصل از کار است. ازطرفدیگر، بررسی دادههای هزینه و درآمد خانوار در سال 1397نشان میدهد که به طور متوسط 31درصد از خانوارهای ایرانی در سال 1397حق بیمه تأمین اجتماعی غیردرمانی پرداخت کرده اند. این درحالی است که برخالف توزیع اشتغال، تحت پوشش بیمه بودن خانوارهای ایرانی در بین دهکهای مختلف، دارای توزیع هموار و یکنواختی نیست.

تاثیر کرونا بر بیکاری در ایران

• شاغل غیررسمی بیش از مشاغل رسمی )دارای قرارداد و پوشش بیمهای( در معرض آسیب هستند.
•  از نگاه بخشی نیز بخش خدمات بیش از سایر بخشها در معرض آسیبهای ناشی از شیوع کرونا قرار دارد. در مراحل بعدی بخش صنعت و کشاورزی آسیب خواهد دید.
•  از بین مشاغل غیررسمی در بخش خدمات که آسیبپذیرترین حوزه هستند و حدود یک چهارم شاغلان کشور را تشکیل میدهند نیز عمدتاً افراد خوداشتغال یا کارکنان مستقل در معرض آسیب بیشتری هستند.
•  اشتغال جدید در سالهای اخیر، اشتغالی است که نه توسط بخش دولتی یا شرکتی و کارخانهای، بلکه عمدتاً توسط بخش غیرشرکتی و با تمرکز بر خدماتی مانند خرده فروشی و عمده فروشی، تعمیرات، حمل ونقل، واسطه گری، خدمات موادغذایی و ... ایجاد شده است. این گروه از شاغلان عمدتاً دارای مشاغل تمام وقت نیستند و در موقعیتهای شغلی ناپایداری مشغول هستند که عمدتاً به تقاضای خانوارها و حضور آنان در خارج از خانه وابسته است. لذا کاهش تقاضای رخ داده طی ماه اسفند و احتمال تداوم آن حداقل تا پایان اردیبهشت سال 1399سبب از بین رفتن گسترده این مشاغل خواهد شد.
• باید توجه داشت که بسیاری از مشاغل ازدسترفته در اثر شیوع کرونا )مشاغل غیررسمی و کارکنان مستقل(، نه بیمه دارند که تخفیف در حق بیمه کارفرما سبب نجات آنها شود و نه به تسهیالت و کمکهای مالی دولت دسترسی دارند. بخش عمده این گروه مشمول برنامههای دولت برای حفظ مشاغل در بنگاههای اقتصادی نیز نمیشوند. از سوی دیگر اگر شوک کاهش تقاضای ناشی از شیوع کرونا را موقتی فرض کنیم اشتغال ازدسترفته در بنگاههای بزرگ و متوسط پس از گذر از بیماری کرونا احیا خواهد شد اما برای این دست از مشاغل امکان احیای مجدد و حتی تأمین معیشت روزانه امکان پذیر نیست. بنابراین باید در کنار سیاستهای حمایت از بنگاههای اقتصادی، سیاستهای حمایتی و معیشتی از جمعیت فقرای کشور به خصوص با شناسایی جغرافیایی در نظر گرفته شود. 

گردآورنده: فرحان مرادی