همشهری، موضوع ناترازی بنزین در طول ۲سال گذشته از اعلام هزینه تمامشده ۸ هزار تومانی تا نرخ ۵هزار تومانی و سرانجام طرح ۸۷هزار و ۲۰۰ تومانی کرمان، مسیر پرپیچوخمی را طی کرده است؛ طرحی که فقط چند ساعت پس از اعلام متوقف شد و حالا موضوع تغییرات قیمت بنزین در هالهای از ابهام است.
پرونده بنزین در ۲ سال گذشته از همان نخستین ماههای فعالیت دولت، با یک مسئله قدیمی گره خورد و آن فاصله میان قیمت فروش، هزینه تأمین و میزان مصرف است. مسعود پزشکیان در زمان ارائه لایحه بودجه ۱۴۰۴ از هزینه تمامشده حدود ۸ هزار تومانی بنزین و قیمت ۳۰ تا ۴۰ هزار تومانی بنزین وارداتی گفت؛ اما افزایش قیمت در دستور کار فوری دولت قرار نگرفت. چندماه بعد، دولت به جای افزایش مستقیم نرخهای موجود، نرخ سوم ۵ هزار تومانی را اجرا کرد. حالا در مرداد ۱۴۰۵، یک طرح آزمایشی با نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در کرمان اعلام و تنها ساعاتی بعد متوقف شد.
در این میان، یک موضوع مهم به وضوح نمایان است و آن این است که طرحی با چنین حساسیتی نباید زمانی به اطلاع مردم برسد که قرار است از بامداد روز بعد اجرا شود. ماجرای کرمان نشان داد که برای تصمیمهای مرتبط با بنزین، توضیح درباره هدف، دامنه، مدت اجرای آزمایشی، آثار احتمالی و نحوه ادامه طرح، پیش از اجرا اهمیت زیادی دارد. این موضوع مخالفت با اصل اصلاح مصرف یا مدیریت ناترازی نیست؛ مسئله، ضرورت داشتن پیوست رسانهای و توضیح روشن برای افکار عمومی پیش از اجرای تصمیمهای حساس است.
۱ آبان ۱۴۰۳ | صورتمسئله روی میز مجلس
مسعود پزشکیان هنگام ارائه لایحه بودجه ۱۴۰۴ در مجلس، برای نخستینبار بهصورت رسمی درباره فاصله میان قیمت بنزین و هزینه تأمین آن صحبت کرد.
رئیسجمهور گفت هزینه تمامشده بنزین تولید داخل، بدون احتساب قیمت نفت، حدود ۸ هزار تومان است و قیمت هر لیتر بنزین وارداتی نیز به ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان میرسد. پزشکیان همچنین هشدار داد که درصورت ادامه روند مصرف، هزینه واردات بنزین میتواند در سال بعد به حدود ۱۳۰هزار میلیارد تومان برسد.
در آن مقطع، مسئله اصلی دولت ناترازی بنزین بود؛ اما از این اظهارات، تصمیمی برای افزایش فوری قیمت بنزین بهدست نیامد.
آبان ۱۴۰۴ | یک تغییر به جای افزایش مستقیم قیمت
حدود یک سال بعد، دولت به سراغ تغییر ساختار عرضه بنزین رفت.
در مدل جدید، نرخهای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی حفظ شدند، اما برای سوختگیری با کارت اضطراری جایگاهها، نرخ جدید ۵هزار تومانی تعیین شد.
این تغییر از بامداد ۲۲ آذر ۱۴۰۴ اجرایی شد. به این ترتیب، بدون تغییر نرخهای سهمیهای، بنزین عملاً ۳نرخی شد.
۲۲ آذر ۱۴۰۴ | نرخ سوم وارد جایگاهها شد
از ۲۲آذر پارسال بنزین عملا ۳نرخی شد. نرخ اول بنزین سهمیه است که با ۱۵۰۰تومان فروخته میشود، نرخ دوم بنزین ۳هزار تومانی و نرخ سوم بنزین ۵هزار تومانی است که صرفا سوختگیری با کارت اضطراری جایگاه است.
هدف اعلامشده، مدیریت مصرف، ساماندهی کارتهای سوخت و کاهش اتکای مصرفکنندگان به کارت جایگاهها بود.
اما این تغییر هم بهمعنای پایان بحث اصلاح قیمت بنزین نبود.
۱۴۰۵ | مسئله بنزین دوباره جدیتر شد
با ورود به سال ۱۴۰۵، مسئله ناترازی همچنان پابرجا بود. افزایش مصرف، نیاز به واردات و فشار بر منابع ارزی، دوباره موضوع بنزین را به یکی از مسائل اصلی سیاستگذاری اقتصادی تبدیل کرد.
در تازهترین اظهارات، پزشکیان از دشواری تأمین ارز برای واردات بنزین سخن گفت و اعلام کرد: ایران در سال گذشته حدود ۶میلیارد دلار بنزین وارد کرده است و امسال منابع ارزی برای تکرار این روند وجود ندارد. این اظهارات بار دیگر بحث آینده قیمت و شیوه توزیع بنزین را به صدر اخبار آورد.
21مرداد | بنزین ۸۷ هزار و ۲۰۰تومانی در کرمان
در میانه همین بحثها درباره تغییرات قیمت بنزین، خبر یک طرح آزمایشی در کرمان منتشر شد؛ طرحی که خیلی زود به مهمترین خبر بنزینی کشور تبدیل شد.
معاون استاندار کرمان ۲۱مردادماه از آغاز عرضه بنزین با نرخ تمامشده پالایشگاهی به مبلغ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان، از ساعت ۲۴ چهارشنبه ۲۱ مردادماه، در ۲۰۴ جایگاه سوخت این استان خبر داد.
علیاصغر ذاکری هرندی، عصر چهارشنبه در تشریح جزئیات عرضه بنزین جدید در استان کرمان گفت: براساس مصوبات ملی، در استان کرمان علاوه بر ۱۱۰ لیتر بنزین سهمیه ملی، ۴۰ لیتر سهمیه استانی نیز درنظر گرفته شده است. او افزود: ۴۰ لیتر بنزین سهمیه استان کرمان در ۲ مرحله و بهصورت ۲ سهمیه ۲۰ لیتری شارژ میشود که سهمیه دوم پس از تمام شدن سهمیه اول به افراد اختصاص مییابد.
طبق آخرین خبرها قرار بود در این مدل، سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی حفظ شود و ۴۰ لیتر سهمیه ۵ هزار تومانی نیز در اختیار هر خودرو قرار گیرد. درمجموع، سقف سهمیه یارانهای و نیمهیارانهای به ۱۵۰ لیتر میرسید.اما مصرف بیشتر از این سقف، با نرخ پالایشگاهی عرضه میشد؛ نرخ اعلامشده ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر بود.
نکته مهم این بود که ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان قرار نبود نرخ عمومی بنزین باشد؛ بلکه نرخ اعلامشده برای مصرف مازاد بر سهمیههای تعیینشده در طرح کرمان بود.
22مرداد | طرح کرمان متوقف شد
ماجرا اما بسیار کوتاه بود. به فاصله یک روز مدیر شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی منطقه کرمان اعلام کرد اجرای طرح عرضه بنزین با نرخ پالایشگاهی تا اطلاع ثانوی متوقف شده است و عرضه سوخت در جایگاههای استان به روال قبلی بازمیگردد.
بهگفته او، این توقف پس از پیگیری استاندار کرمان با مقامات کشوری انجام شده است. بنابراین، آنچه در کرمان اعلام شده بود، فعلاً به یک سیاست سراسری تبدیل نشد.
آخرین خبرها حاکی از آن است که این طرح مصوب شورای تامین و ستاد مبارزه با قاچاق کرمان بوده است.
از آنجا که سهمیه کارتهای آزاد این استان عمدتا قاچاق میشد و بهدست مردم نمیرسید، استاندار از مرداد تصمیم گرفت کارتهای آزاد را جمع کند. با جمعآوری کارتهای آزاد، سهمیه این کارتها در قالب ۴۰ لیتر سهمیه ۵ هزار تومانی به کارت سوخت شخصی مردم استان واریز شد.
برای مازاد نیاز بخش اندکی از مردم استان هم که امکان داشت نیازی بیشتر از ۱۵۰ لیتر(جمع سهمیه ملی و استانی) داشته باشند، استانداری درخواست کرد بنزین با نرخ پالایشگاهی در جایگاههای سوخت عرضه شود.
۲۲ مرداد ۱۴۰۵ | گمانه زنیهای جدید
در آخرین حلقه این زنجیره، محمدسعید احدیان، دستیار سیاسی و رسانهای رئیس مجلس شورای اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که سران قوا تصمیم گرفتهاند قیمت بنزین افزایش نیابد و بررسی طرحهایی که بدون افزایش قیمت بتواند مسئله بنزین را مدیریت کند، در دستور کار قرار دارد.
احدیان همچنین تأکید کرد که مسئولان دولتی نباید اجازه اقدامی را بدهند که مردم را نسبت به افزایش قیمت بنزین نگران کند.
این اظهارنظر در حالی مطرح شد که فقط ساعاتی قبل از آن، طرحی با نرخ ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای مصرف مازاد در کرمان خبرساز شده بود و سپس اجرای آن متوقف شد.