زلزله ۵ ریشتری دیروز در شمال خوزستان بار دیگر توجهها را به گسلهای فعال، سابقه لرزهخیزی استان و ضرورت آمادگی شهرها و ساختمانها برای کاهش خسارات زمینلرزه جلب کرد.
زلزله ۵ ریشتری بامداد دیروز(۲۸ تیر ۱۴۰۵) در حوالی سالند، بار دیگر نام خوزستان را در میان استانهای لرزهخیز کشور قرار داد. هرچند این زمینلرزه خسارت گستردهای به همراه نداشت، اما بار دیگر این پرسش را در ذهن بسیاری از شهروندان ایجاد کرد که چرا خوزستان هر چند وقت یکبار میلرزد؟ آیا این استان روی گسلهای فعال قرار دارد و آیا وقوع زلزلههای با بزرگای متوسط میتواند نشانهای از زمینلرزهای شدیدتر باشد؟
خوزستان روی چند گسل فعال قرار دارد؟
بخش زیادی از دشت خوزستان از نظر لرزهای نسبتاً آرامتر از مناطق کوهستانی است، اما شمال، شمالشرق و شرق استان به دلیل مجاورت با رشتهکوه زاگرس، در کنار مجموعهای از گسلهای فعال قرار دارند. گسلهای اصلی زاگرس، گسل پیشانی کوهستان (Mountain Front Fault)، گسلهای راندگی زاگرس و چندین گسل فرعی، مهمترین ساختارهای لرزهزای این محدوده به شمار میروند.
کدام شهرهای خوزستان بیشترین خطر زلزله را تجربه میکنند؟
بررسی نقشههای خطر لرزهای نشان میدهد هرچه از جنوب و غرب خوزستان به سمت ارتفاعات زاگرس حرکت کنیم، احتمال وقوع زمینلرزه افزایش مییابد. به همین دلیل، شهرهای شمالی و شمالشرقی استان در مقایسه با شهرهایی مانند اهواز، آبادان، خرمشهر و دشت آزادگان، بیشتر در معرض فعالیتهای لرزهای قرار دارند. البته این موضوع به معنای ایمن بودن سایر نقاط استان نیست. امواج ناشی از زمینلرزههای بزرگ میتوانند در فواصل طولانی نیز احساس شوند و در صورت ضعف سازهها، خسارت ایجاد کنند. با این وجود شهرهایی مانند اندیمشک، دزفول، مسجدسلیمان، ایذه، اندیکا، لالی، باغملک، هفتکل و گتوند بیش از دیگر نقاط استان وقوع زمینلرزه را تجربه میکنند. این مناطق در مجاورت ساختارهای فعال زمینشناسی قرار دارند و بخش قابل توجهی از زمینلرزههای ثبتشده خوزستان نیز در همین نواحی رخ داده است.
خوزستان در ۱۰ سال گذشته چند زلزله ۵ ریشتری را تجربه کرده است؟
دادههای لرزهنگاری بینالمللی نشان میدهد در شعاع حدود ۳۰۰ کیلومتری استان خوزستان طی ۱۰ سال گذشته، دستکم ۲۳ زمینلرزه با بزرگای ۵ ریشتر و بیشتر ثبت شده است؛ آماری که نشان میدهد کمربند لرزهای زاگرس همچنان یکی از فعالترین پهنههای زلزلهخیز ایران است. بخش قابل توجهی از این زمینلرزهها در محدوده شمال خوزستان یا استانهای همجوار زاگرس رخ دادهاند و لرزش آنها در شهرهای مختلف خوزستان نیز احساس شده است. این آمار نشان میدهد وقوع زلزلههای متوسط در این منطقه پدیدهای غیرعادی نیست و بخشی از رفتار طبیعی ساختارهای زمینشناسی زاگرس محسوب میشود.
آیا زلزلههای ۴ تا ۵ ریشتری نشانه وقوع زلزله بزرگتر هستند؟
این پرسش تقریباً پس از هر زمینلرزه در شبکههای اجتماعی و فضای عمومی مطرح میشود، اما پاسخ متخصصان لرزهشناسی روشن است؛ خیر، چنین ارتباط قطعیای وجود ندارد. دانشمندان تأکید میکنند با دانش امروز، زمان، مکان و بزرگای زلزله بهطور دقیق قابل پیشبینی نیست. ممکن است یک زلزله ۵ ریشتری، پیشلرزه یک زمینلرزه بزرگتر باشد، اما در بسیاری از موارد نیز همان رخداد اصلی است و هیچ زمینلرزه شدیدتری پس از آن اتفاق نمیافتد.
چگونه خسارت زلزله را کاهش دهیم؟
تجربه زلزلههای بزرگ ایران نشان داده است که عامل اصلی تلفات، خود زمینلرزه نیست؛ بلکه فروریختن ساختمانهای ناایمن است. از همین رو، متخصصان مدیریت بحران تأکید میکنند مهمترین راهکار کاهش خسارات، اجرای دقیق مقررات ملی ساختمان، مقاومسازی سازههای قدیمی، ایمنسازی بیمارستانها، مدارس، مراکز امدادی و آموزش عمومی شهروندان است. در استانی مانند خوزستان که بخشی از آن روی پهنههای فعال زاگرس قرار گرفته، ارتقای تابآوری زیرساختها اهمیت بیشتری پیدا میکند. ساختمانهای مقاوم، شبکههای امدادی آماده و آموزش همگانی میتوانند خسارات احتمالی زمینلرزههای آینده را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.
۲۳۳۲۳۳۵۷