تیتربرتر: چهار سال از زمانی که آمریکا در اردیبهشت ۹۷ از برجام یک جانبه خارج شد و توافق هسته‌ای را به محاق برد می‌گذرد و هنوز کشورهای اروپایی، روسیه و چین برای جبران خسارت محض آمریکا به برجام کاری از پیش نبرده‌اند.
در هشتمین سال اجرایی شدن برجام، با توافقی مواجه هستیم که در عمل کار نمی‌کند اما طرف‌ها حاضر به خروج از آن و اعلام پایان کار آن نیستند. قرار بود در پایان سال هشتم اجرایی شدن برجام ایران به اغلب تعهدات هسته‌ای خود پایان دهد و فعالیت‌هایش روند عادی داشته باشند و از آن سو اغلب تحریم‌های بین‌المللی و ملی هسته‌ای، تسلیحاتی و اقتصادی برداشته شود. اگر توافق به روال خود اجرا می شد شاید شرایط برای تفاهم و همکاری‌های منطقه ای و بین‌المللی در موضوعات مختلف هموار می شد اما نه تنها مفاد برجام اجرا نشد که تنش‌ها و اختلافات میان ایران و آمریکا و نیز ایران و اروپا بیشتر و بیشتر شده است. اکنون این سوال مطرح است که آیا ادامه این توافق و تلاش برای احیای آنچه هشت سال پیش رقم خورده امکان پذیر است؟
از سرگیری توافق برجام بسیار اندک است
یکی از کارشناسان مسایل بین‌الملل گفت: امکان از سرگیری توافق برجام از جایی که متوقف شده بسیار اندک است. تغییر شرایط محیطی و نظام بین‌الملل در این چند سال گذشته قابل توجه است. برخی از این تغییرات بسیار مهم و اساسی هستند به شکلی که نمی‌شود آنها را نادیده گرفت، مثل جنگ اوکراین که تبعات عمیق و طولانی مدت دارد. از سویی در آمریکا شاهد تضعیف پایگاه ترامپ و روی کار آمدن بایدن و تحولات انتخابات کنگره بودیم و در ایران هم در این مدت دولت تغییر کرده و آرایش و رقابت‌های سیاسی مهمی اتفاق افتاده است، از این رو به خاطر این شرایط امکان از سرگیری برجام عملا ممکن و میسر نیست.
هزینه سنگین تحریم سپاه
نماینده مردم تهران در مجلس با بیان اینکه بحث تحریم سپاه از سوی اتحادیه اروپا به خاطر شکست‌هایی است که آنها از ملت ایران متحمل شده‌اند، گفت: اروپایی‌ها باید بدانند که تحریم سپاه هزینه‌های سنگینی را برای آنها به دنبال خواهد داشت. اسماعیل کوثری نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی ، با اشاره به تلاش اتحادیه اروپا برای تحریم سپاه پاسداران و قرار دادن این نهاد انقلابی در لیست گروه‌های تروریستی گفت: اروپایی‌ها شکست‌های زیادی را از سپاه متحمل شده‌اند و اقدام آنها برای تحریم سپاه پاسداران به خاطر عصبانیت آنها از این شکست‌ها است.
بیشتر بخوانید:
وی افزود: اروپایی‌ها باید بدانند که تحریم سپاه برای آنها هزینه سنگینی را به دنبال خواهد داشت و آنها متحمل ضرر و زیان زیادی در این باره خواهند شد.
وی اظهار داشت: سپاه پاسداران امکانات و تشکیلات آن شفاف و روشن است و اتحادیه اروپا به جای تحریم سپاه باید گروهک‌هایی مانند گروهک منافقین را در لیست گروه‌های تروریستی قرار دهد که نه کشور و نه سازمان و تشکیلات مشخصی دارند.
کوثری خاطرنشان کرد: ملت ایران هیچ‌گاه از حمایت خود از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بر نمی‌دارد و این نهاد انقلابی همواره از حمایت‌های ملت ایران برخوردار بوده هست و خواهد بود.
وی افزود: اقدام اتحادیه اروپا در تحریم سپاه پاسداران بدون پاسخ نخواهد ماند و ما پاسخ لازم را به این اقدامشان خواهیم داد و ابتدا از طریق سفارتخانه‌های آنها و در مرحله بعد اقداماتی را علیه منافع آنها صورت خواهیم داد.
بهترین راه برای حل‌وفصل اختلافات گفتگو با ایران است
فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه عربستان سعودی روز سه‌شنبه در گفت‌وگویی در کنفرانس سیاست جهانی در ابوظبی عنوان کرد: گفت‌وگو با ایران بهترین راه برای حل‌وفصل اختلافات در منطقه می‌باشد. مسیرهایی برای توافق با ایران وجود دارد. ما با ایران تماس‌هایی برقرار کرده‌ایم و در تلاش هستیم تا راه‌هایی برای گفت‌وگو ایجاد کنیم.
بیزینس اینسایدر همچنین به نقل از وزیر خارجه عربستان سعودی نوشت که وی در پاسخ به سوالی منبی بر دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای عنوان کرده است: اگر ایران به تسلیحات هسته‌ای کاربردی دست بیابد، مشخص نیست چه اتفاقاتی رخ بدهد. ما در فضای خطرناکی در منطقه هستیم. می‌توان انتظار داشت که کشورهای منطقه‌ای به دنبال راه‌هایی برای تضمین امنیت خود بگردند.
ادعای تلاش ایران برای دستیابی به تسلیحات هسته‌ای درحالی تکرار می‌شود که مقامات ایران بارها تاکید کرده‌اند تولید و به کارگیری تسلیحات هسته‌ای، جایی در دکترین دفاعی ایران ندارد.
توافق 2015
رحمان قهرمان‌پور کارشناس مسایل بین‌الملل در پاسخ به این که توافق ۲۰۱۵ به لحاظ فنی و حقوقی می‌تواند هم‌چنان جایگاهی برای احیا داشته باشد؟ اظهار کرد: واقعیت این است که نظام بین‌الملل مدام در حال تغییر است و وقتی شرایط تغییر می‌کند، متناسب با آن توافق‌ها هم تغییر می‌کنند. از آنجایی که برجام توافقی سیاسی است تا یک پیمان حقوقی محکم بین‌المللی، تغییر شرایط سیاسی می‌تواند بر آن هم تاثیرگذار باشد. از طرفی وقتی آمریکا از برجام خارج شد آسیب‌هایی به ایران وارد کرد، که اگر هر بازیگری به جای ایران باشد، نمی‌تواند این آسیب‌ها را نادیده بگیرد. پس مساله فنی و حقوقی برجام متاثر از وضعیت سیاسی برجام است، یعنی محیط نظام بین‌الملل و روابط ایران و آمریکا و تحولات داخلی ایران و آمریکا هر کدام مهم هستند.
وی در پاسخ به اینکه برخی کارشناسان معتقدند تا دو سال دیگر مذاکره بر سر برجام و احیای آن امکان ندارد، هم به لحاظ شرایط سیاسی بین‌المللی و هم به خاطر نگاه دولت ایران و تیم مذاکره‌کننده که این افراد بر این باورند آنها از ابتدا تمایلی به اجرای توافق ۲۰۱۵ نداشته‌اند؟ خاطرنشان کرد: احیای برجام تابع یک عامل نیست؛ خواست ایران یکی از متغیرهای اثرگذار است و توانایی و اراده دولت و تیم مذاکره‌کننده و توان فنی آنها یکی از عوامل متعددی است که در رویکرد ایران به احیای برجام موثر است.