یکشنبه, ۲۰ بهمن ۱۳۹۸ ۰۱:۳۷
ناگفته های موسیقی خیابانی:

ماجرای نوازندگی خیابانی چیست

ناگفته های موسیقی خیابانی:
نوازنده‌ای که کنار خیابان در سرمای زمستان نشسته و قطعه‌ی «خزان» را با صلابت می‌نوازد، به راستی چرا باید در کنار خیابان و برای هزینه درمان بنوازد.

تیتربرتر گزارش می دهد؛ شب گذشته در فضای مجازی ویدیویی منتشر شد که در آن شخصی در کنار خیابانی که معلوم نیست کدام خیابان و در کدام شهر است، مشغول سه‌تار نوازی است. جلویِ این مرد، تابلویی نصب شده که رویش نوشته شده «برای درمان بیماری نیازمندم»، مردم در پیاده رو در حال آمد و رفت هستند و نوازنده‌ی خیابانی زخمه‌هایش را با قدرت و صلابت بر سیم‌های سه‌تار می‌نوازد.

مردِ کنار خیابان که از سرما در لباس‌هایش فرو رفته، قطعه‌ی «خزان» اثر پرویز مشکاتیان را می‌نوازد. در آن سرما، نواختنِ چنین زخمه‌هایی کاری است بس دشوار. جالب اینکه صدای سازِ این نوازنده خیابانی بسیار ژوست و دقیق است و در عین حال حس و حال خوبی هم در نواختن دارد.

به راستی جای چنین نوازندگانی با چنین توانایی، در کنار خیابان نیست.

در این بین فریدون شهبازیان، آهنگساز و رهبر سابق ارکستر ملی ایران با انتشار ویدیوی نوازندگی این نوازنده خیابانی، نوشت:

«جشنواره موسیقى فجر اینجاست... کنار پیاده روهاى سرد پایتخت، شهرى که شهردارش چندین ماه پیش طى جلسه‌ى حضورى که باهم داشتیم، بلندپروازانه در رویاهایشان می‌خواستند نوازندگان با استعداد خیابانى را حمایت کنند... !!!!!

جناب پیروز حناچى،
در مسیر دوچرخه سوارى سه‌شنبه‌هاى بدون خودرویتان، ببنید و حمایت کنید از کودکان نوازنده، از کودکان کار، از موسیقى خیابانى، از هزاران نوازنده مستعدى که هرکدام آینده‌ى موسیقى ایران هستند. آقاى شهردار دست از خیالبافى بردارید و صادقانه از موسیقى خیابانى حمایت کنید.»

علیرضا قربانی به دنبال نوازنده با استعداد خیابانی

علیرضا قربانی با منتشر کردن این ویدئو در توییترش نوشت: هنر تاج سر آفرینش است .امیدوارم اطلاعات موثقی درباره این هنرمند به زودی پیدا کنم و راهی مطمئن و البته در خور شأن برای کمک به ایشان. از شما عزیزان هم خواهشمندم اگر نشانی از این عزیز دارید برای من ارسال بفرمایید. ‌این ویدئو بازتاب های زیادی در فضای مجازی داشته و این نوازنده خیابانی ظاهرا قطعه "خزان" استاد مشکاتیان را می نوازد.

پشت پرده نوازندگی خیابانی

نوازندگی خیابانی یک از مواردی است که نشان می‌دهد گاهی پدیده‌های ساده فرهنگی و هنری می‌توانند در جامعه ما به معضلات عجیب و پیچیده‌ای تبدیل شوند، فیلم برخورد فیزیکی با چند جوان نوازنده در خیابان‌های رشت دست به دست در شبکه‌های اجتماعی پخش می‌شود و همه ما با خود فکر می‌کنیم چه شد که کار به اینجا رسید.

یکی از دلایل پیچیده شدن این اتفاقات شاید نشناختن پدیده‌ها و تاریخ و خاستگاه آن است و شاید پیش فرضی است که هر پدیده نو را غربی می‌دانند و آن را یک تهدید می‌خوانند در حالی که آنچه در نظر ما تهدید است در دنیا به عنوان یک فرصت برای ارتقاء فرهنگ، ترویج گردشگری شهری، جذب گردشگر خارجی و در ساده‌ترین شکل برای خوب کردن حال شهروندان استفاده می‌شود.

در دوران معاصر خیابان‌های اصلی برخی شهرها مانند خیابان استقلال در استانبول از جاذبه‌های مهم گردشگری به حساب می‌آیند و معمولا در این خیابان‌ها نه تنها نوازندگان و اجرا کنندگان خیابانی به ارائه هنر خود به گردشگران می‌پردازند بلکه برخی گردشگران هم به اجرای موسیقی یا دیگر هنرهای نمایشی بومی خود می‌پردازند. این کار علاوه بر اینکه به تبادل فرهنگی میان کشور مبداء و مقصد منجر می‌شود یک کمک مالی برای ادامه سفر آنها هم به حساب می‌آید.

گوسان‌ها ؛ اولین نوازندگان خیابانی ایران

اجرای خیابانی یک هنر شهری است و می‌تواند طیف وسیعی از هنرها از اجرای موسیقی یا هنرهای نمایشی را دربر بگیرد.

سابقه اجراهای خیابانی در ایران به دوره باستان بر می‌گردد. در برخی متون تاریخی، از نوازندگان دوره‌گرد در این سرزمین با نام گوسان یاد شده‌ است. در این دوره، نوازندگان دوره گرد بیشتر به سرودن موسیقی اسطورها و مدح پادشاهان مشغول بودند و همین امر جایگاه آنان را به نقل‌کنندگان و حافظان تاریخ شفاهی ایران ارتقاء داده‌ است.

بعد از اسلام نیز نوع دیگری از اجراهای خیابانی با عنوان «معرکه» به معنای هنرنمایی یک نفر و «تماشا» به معنای مجموعه خرده نمایش‌هایی در میدان‌های شهر اجرا می‌شد.

از دوره قاجار به بعد، درباره معرکه‌گیران و مطربان دوره‌گرد بیشتر صحبت شده‌ است و واژه «لوطی» به تاریخ موسیقی خیابانی افزوده شد. در دوران قاجار همچنین دسته‌های موسیقی به میدان توپخانه می‌آمدند و موزیک نظامی و مارش می‌نواختند. علاوه بر این اشکال در تاریخ ایران اجرای خیابانی به نام تعزیه وجود دارد که با آیین‌های مذهبی مردم درآمیخته است.

علاوه بر متون تاریخی در ادبیات فارسی نیز می‌توان رد نوازندگان خیابانی را گرفت. برای مثلا مولانا در غزلیات خود از «لولی بربط زن» به معنای دوره‌گردی که ساز عود می‌نوازد اسم می‌برد.

بیشتر این اشکال اجراهای خیابانی در دوره پهلوی ممنوع و انجام آن کمرنگ شد تا اینکه پس از انقلاب اسلامی علاوه بر رونق گرفتن تعزیه در دوران انقلاب و جنگ هشت ساله، گونه خاصی از موسیقی خیابانی به شکل خواندن سرودهای انقلابی در قالب تظاهرات و یا خواندن ترانه‌های دوران جنگ برای ایجاد شور دفاع از وطن دوباره رواج پیدا کرد.