طرح سهام عدالت در حالی از سال ۱۳۸۵ تا کنون در حال اجرا است که بر اساس آن از محل سود سهام تخصیص یافته به مشمولان، اقساط این سهام طی مدت ۱۰ سال تسویه شده است.
بر این اساس از سال ۹۶ و با پایان یافتن مهلت تسویه اقساط سهام عدالت، سود این سهام به‌صورت نقدی به مشمولان در حال پرداخت است. در سالجاری نیز رفته رفته مجامع سال ۱۳۹۷ شرکت‌ها در حال برگزاری است که پس از پایان این زمان، واریز سود سهام عدالت مربوط به سال مالی ۹۷ شرکت‌های سرمایه‌پذیر به مشمولان آغاز خواهد شد.
در این میان اما موضوع قابل توجه، تاخیر چند ساله‌ای است که در پرونده آزادسازی این سهام بوجود آمده است و مدتها روی میز مجلس بلاتکلیف باقی مانده است و اخیرا رئیس سازمان خصوصی‌سازی گفته سهام عدالت حداکثر تا آبان سال ۹۹ آزادسازی می‌شود و در اختیار مردم قرار می‌گیرد.
آزادسازی سهام عدالت در آبان سال آینده شاید خبر خوشی برای سهام داران باشد اما باتوجه به اتمام کار مجلس دهم و انتخابات مجلس یازدهم پیش رو است و نیمه نخست سال آینده، مجلس جدید روی کار خواهد آمد و موضع آنها درمورد آزادسازی سهام عدالت مشخص نیست و همچنین اینکه تا آبان‌ماه فرصت تصویب آن را خواهد داشت یا خیر؟ سوال برانگیر شده است.
بیشتر بخوانید: جزییاتی از روش های آزادسازی سهام عدالت
ماجرای لایحه ساماندهی سهام عدالت با موضوع اصلاح مواد ۳۴ تا ۳۸ قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی پس از تصویب هیات وزیران جهت طی تشریفات قانونی در ۱۸ دی ۱۳۹۶ به مجلس شورای اسلامی ارسال شد.
در مقدمه این لایحه آمده است که نظر به ضرورت تسهیل و تسریع آزادسازی سهام عدالت و برطرف کردن مشکلات موجود در این زمینه از قبیل عدم تناسب سازوکارهای قانونی پیش‌بینی شده، ناکارآمدی شیوه ساماندهی سهام، عدم امکان اعمال حقوق مالکانه توسط مشمولان و وجود ابهامات در شیوه شناسایی آنها و همچنین ضرورت پیش‌بینی سازوکار آزادسازی سهام مزبور به نحوی که تحقق گسترش مالکیت عمومی و حفظ و ارتقای ثبات بازار سرمایه و منافع مشمولان را در پی داشته باشد و همچنین رفع ابهامات قانونی که سازمان‌های ذیربط در اجرای طرح آزادسازی سهام با آن مواجه هستند، این لایحه برای طی تشریفات قانونی تقدیم می‌شود.
تصویب لایحه در انتظار بهارستان
درحالی که حدود دو سال از ارسال لایحه ساماندهی سهام عدالت به مجلس شورای اسلامی گذشته است، این لایحه همچنان در انتظار بررسی در صحن علنی مجلس و تصویب مجلس‌نشینان است تا نحوه آزادسازی و چگونگی انتقال آن مشخص شود. با این حال طی چند روزی گذشته خبری به نقل از علیرضا صالح - رئیس سازمان خصوصی‌سازی - مطرح شد مبنی بر اینکه "سهام عدالت حداکثر تا آبان سال ۹۹ آزادسازی می‌شود و در اختیار مردم قرار می‌گیرد".
البته صاحب نظران بر این باورند که این صرفا یک پیش‌بینی بوده که البته احتمال محقق شدن آن بسیار قوی است.
آخرین اخبار حاکی از آن است که با توجه به اینکه لایحه مذکور دو سال است که به مجلس رفته، کمیسیون‌های مختلف مجلس از جمله کمیسیون برنامه و بودجه، کمیسیون اصل ۴۴، کمیسیون اقتصادی و... روی آن کار کرده‌اند و از بخش‌های مختلف مانند سازمان خصوصی‌سازی، سازمان بورس، اتاق بازرگانی، کمیته امداد، بهزیستی برای بررسی لایحه دعوت کرده‌اند.
بر این اساس لایحه ساماندهی سهام عدالت باید تا پایان سال جاری به صحن علنی می‌آمد اما این اتفاق نیفتاد و با توجه به اینکه در ماه‌های ابتدایی سال آینده شاهد روی کار آمدن مجلس جدید خواهیم بود، احتمالا بررسی لایحه برای شروع مجلس بعدی در دستور قرار بگیرد. البته بستگی دارد مجلس کنونی به چه جمع بندی نهایی رسیده باشد. ممکن است کار نهایی شده باشد و فرصت اینکه در صحن بیاید، نیست.
لایحه ساماندهی سهام عدالت چه اختیاراتی به سهامداران می‌دهد؟
لایحه مذکور که این اختیار را به دارندگان سهام عدالت می‌دهد در قالب ETF یا در قالب سهام هر یک از شرکت‌های سرمایه‌پذیر فعالیت کنند، از آن زمان تاکنون همچنان در انتظار تصویب مجلس‌نشینان مانده است.
در این راستا، اواخر شهریور امسال بود که شاپور محمدی - رییس سازمان بورس - درباره آخرین وضعیت ورود سهام عدالت به بازار سرمایه و بررسی لایحه دولت در این باره در مجلس گفت که لایحه ساماندهی سهام عدالت در مجلس زیر چاپ است و سازمان خصوصی‌سازی و سازمان بورس نظرات خود را درباره این لایحه پیشنهادی ارائه کرده‌اند. نسخه نهایی لایحه هر دو اختیار را به دارندگان سهام عدالت می‌دهد که در قالب ETF یا در قالب سهام هر یک از شرکت‌های سرمایه‌پذیر، فعالیت کنند و مالک شوند.
به گفته وی، بخشی از پیشنهادات این است که امکاناتی در شهرستان‌ها وجود داشته باشد تا مردم بتوانند خرید و فروش سهام را انجام دهند یا اینکه شعب بانک‌ها در این حوزه به کمک مردم بیایند. این سهام قبلا قیمت‌گذاری و به سهام عدالت منتقل شده است. همچنین بدهی مشمولان سهام عدالت به دولت هم پرداخت شده و سهمی است که در بازار قیمت دارد.
شرایط آزادسازی سهام عدالت
از سوی دیگر گفته می‌شود آزادسازی سهام عدالت به صورت تدریجی و مرحله به مرحله صورت خواهد گرفت و یکباره برای همه سهامداران آزاد نخواهد شد که بازار سرمایه را نیز به هم بریزد. همچنین خرید و فروش آن از طریق بازار بورس خواهد بود. مردم با برگه‌هایی که اکنون در دست دارند امکان خرید و فروش نخواهند داشت و در صورت آزادسازی باید به کارگزاری‌ها مراجعه کنند. نرخ سهام عدالت بر اساس نرخ روز بازار سرمایه خواهد بود، اما آنچه اکنون می‌دانیم این است که ارزش این سهام نسبت به روز اول حدود پنج برابر شده است.